Ali Türer
Ali Türer
Giriş Tarihi : 12-11-2018 12:07

GÜZEL NEDİR, SEÇİM GERÇEKTEN BİZE Mİ AİT?

Güzel nedir? Bir yemekten veya bir müzikten hoşlanabilirsiniz, iyi de farkı yaratan nedir?

Afşar Timuçin, estetik kitabına “iyi kanıt gerektirir, fakat güzel kanıt gerektirmez” sözüyle başlar. Demek ki kanıt dünyasından farklı bir alandayız artık; bu sezginin, bilmeyişin alanı.

Hegel’e göre güzel “sonsuz ve özgürdür”, içerik ise güzel kavramı ve nesnede sınırlandırılır. Kavram olarak güzel, nesnellik ile sonsuzda birleşir. Kavramı özgür bırakan şey, nesneyle uyumdur. Güzellik kavramı, içerisinde dışsallaşmış varlığa kendi deviniminde hareket hakkı vermez. Güzel anlayışı tinseldir; aşkın olan değişmez. Değişiyorsa o değişim sonuçta görünüm problemidir. Güzel oradadır kanıtlamaya gerek duyulmaz. Fakat nesneyle güzelin ilintilendirilmesinin nedeni, sujenin nesneyle kurduğu bağda gizlidir. (Bozkurt,2011:98) 

Peki, ama biz nasıl beğeniriz? 18. Yüzyılda beğeni ölçümlendirilmeye çalışılmış. Kant ve Hume’ye göre güzel, orada olan bir şey değildir, o yalnızca zihinde mevcuttur. Güzel kavramı, bu dönemde evrensel beğeniyi yansıtır. Hume, bir makalesinde (Of the Standart of Taste) beğenide göreceliliği 18. Yüzyıl kaygısıyla ele alır. Ortak duyu kavramını kullanır.  Otantik olanda duygunun ifadesi yanıltıcı (veya yanlış) olamayacağı için güzel, ancak bilimin makul bir şekilde hak iddia edemeyeceği bir ortak duyu nesnesi olabilir. (Hünler,2011:284)

Günümüz beğeni yaklaşımında göreceliğe de vurgu vardır. İsmail Tunalı’ya göre beğenmeyi etkileyen üç faktör vardır: heterojen özellik gösteren kültür, bireyin psikolojik durumu ve eğitim farklılığı. “Küreselleşmeyle, sınırların iç içe geçtiği bir dünyada herkes her bilgiye ulaşabiliyor. Bu durum evrensel bir beğeniyi ortaya çıkarır mı?” sorusuna Tunalı, “Kültür ve eğitimin her yerde aynı olması beğeniyi evrensele taşımaz” yanıtını verir. Bunun gerekçesini ise, bireyin psikolojik yönünün beğeniye kazandırdığı görelikte bulur.

Ulus Baker, beğeniye yorum getirirken güzel olanı, nesnenin kendinde değil onunla kurulan bağda bulur. Burada güzel, bu bağ anlatılmaya çalışılırken ortaya çıkandır. Sonuçta beğenme, anlamını psikolojik bir yoğunlaşmada bulur. Baker bu düşüncesini şöyle açıklar:

“Burada dostluğun karşındaki ilk hoşlanma phila (sevgi)  temasından bahsediyorum. Hiçbir zaman öyle kendinde güzel olan şeyi seviyor değiliz. Fakat kendisine yakınlık duyduğumuz, sempati duyduğumuz bize bu izlenimi verecek olan şeyde, şöyle bir başka dünyadanlık bir beceriksizlik hali bir tür tuhaflık olmasa asla dostluk kurulamaz… bu affect(e) acıma demiyorum. Beceriksizlik karşısında bir tür afallama, yer yön kaybı karşısında duyduğumuz duygu vardır. Bu doğrudan doğruya bizi bir tür sevgi bağına çeker.”(Baker, 2015:70)

Beğeni, bilim ve teknoloji ile küreselleşen günümüzün piyasa koşullarında artık nasıl kullanılıyor? İnsan psikolojisindeki değişkenlik ve bireyleşme, beğeni boyutunda da ortaklaşmanın, evrenselliğin pabucunu dama atmadı mı? Bir şeyin satın alınabilecek bir pahaya sahip oluşu beğenide bir çeşit standartlaşma anlamına gelir mi?  Post modernleşme ile gelen tüketim çılgınlığı içinde “güzel”in geçmiş anlamı da erozyona uğramadı mı?

Sanayi devrimleri, ardından bilim ve teknolojide gelen devrim ile metalaşan müziğin ticari açıdan anlamı şu üç kavram içinde yeniden belirlenir hale geldi: İzler kitle (alıcı), satıcı (müzik şirketleri, sanatçı, gruplar vb.) ve bu işe ayrılan para miktarının büyüklüğü. Sonuçta ürünün estetik değeri onun kullanım değerini de artıracaktır, değil mi? Görünüşü estetik olmayan alıcı da bulamayacaktır.

Marx, alıcı ile satıcı arasındaki gereksinimin sonuçta “yaratılmış” olduğunu söyler; “Her insan, diğer bir insanda, onu yeni bir bağımlılık içine sokmak ve yeni bir hazza bağlamak, böylece onu yeni bir ekonomik çöküntüye götürmek için yeni bir gereksinme yaratmayı düşünür.”(Tunalı,2011:90) Kapitalist sosyo ekonomik yapıda bu piyasanın işleyişini yansıtmıyor mu?

Artık günümüzde “beğeni”, sahip olma dürtümüzü yansıtır hale geldi. Estetik duygumuz bu dönemde iki beklentiyle oluşuyor: Bir yandan güzel, sonuçta duyularla algılanabilecek, hoşa gidecek bir görünüş iken; öbür yandan bakanda sahip olma isteği uyandıracak, onu satın almaya motive edecek biçimde değiş tokuş değerinin belirlenmesine hizmet etmeye başladı. (Tunalı, 2015: 91)

Estetiğin pazar tarafından artık araç olarak kullanıldığı gün gibi ortada. Anlaşılan o ki, pazar beğeni olarak görülen birçok şeyin artık tek tipleşmesine hizmet ediyor. Sahip olma dürtüsü, bireyi seçiminde daha edilgin kılıyor. Örneğin Grunge dinleyen, özenme mekanizması işlediği için aynı zamanda giyim kodlarını da satın almış olabiliyor. Ya da zaten satın alamayacağını bildiği bir şey için beğenme mekanizmasını işletmiyor.

Gerçekten de olanaklar ölçüsünde neyin güzel olduğu ile ilgili kararı biz mi veriyoruz? Seçimde bulunan biz miyiz? Beğenilerimiz ile pazarın belirleyicisi olduğumuz doğru mu?

Belki de bunlar sadece yanılsamadır. Belki de neyi beğeneceğimiz bizim dışımızda belirleniyordur, neyi güzel bulacağımız dışarıdan işaret ediliyordur, ne dersiniz?

KAYNAKÇA

BAKER,U (2011),Sanat ve Arzu,İSTANBUL(2.Baskı):İletişim Yayınları

HÜNLER,H (2015),Estetiğin Kısa Tarihi,İSTANBUL(2.Baskı ):Doğu Batı Yayınları

TUNALI,İ (2015),Estetik ,İSTANBUL(5. Baskı):Remzi Kitapevi

      

NELER SÖYLENDİ?
@
Ali Türer

Ali Türer

DİĞER YAZILARI CHP, İKTİDARA HAZIR MI? 16-02-2020 06:53 KULLANILMA SIRASI ŞİMDİ DEPREME Mİ GELDİ! 08-02-2020 23:15 EFSANE OLMUŞ MÜDÜR YARDIMCILARI 04-02-2020 17:20 ATATÜRK’ÜN NECATİ ÖĞRETMEN OKULUNU ZİYARETİ 28-01-2020 17:51 DOĞAYI, YAŞAMI TAHRİP PAHASINA EKONOMİYİ CANLANDIRMA: BU NASIL SİYASET? 21-01-2020 00:53 KAMUDA KIYAFETLER İNANCA UYGUN HALE Mİ GETİRİLECEK! 13-01-2020 08:33 Yeni bir başlangıç olsun gelecek yıllar 29-12-2019 13:09 ÖĞRETMEN OKULU MÜDÜR YARDIMCISI MEHMET FUAT GÜNDÜZALP 23-12-2019 07:18 TÜRKİYEDE ÖZEL ÖĞRETİM NEYE HİZMET EDİYOR? 14-12-2019 09:08 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE SON NOKTA: BUYURUN CENAZE NAMAZINA! 30-11-2019 12:16 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN BİR ÖĞRETMEN 25-11-2019 10:47 YÜKSELEN DUVARLAR VE İKİYÜZLÜLÜK ÜZERİNE 16-11-2019 12:45 KİM KAYBEDİYOR? 05-11-2019 08:51 Yurtta Barış, Dünyada Barış! 30-10-2019 07:56 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN: ADNAN ÇAKMAKÇIOĞLU (1922-1998) 26-10-2019 23:35 OPERASYONA İÇİ YANARAK DESTEK OLANLARA BİR SORU! 11-10-2019 12:24 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TARİHİNDEN: OSMAN HATİPOĞLU 01-10-2019 07:34 POSMODERN SÜREÇTE EĞİTİM 23-09-2019 07:38 OKULLAR AÇILIRKEN 2019 TÜRKİYE’SİNDE EĞİTİMDE SORUNLAR! 07-09-2019 06:47 BİR BASKETBOL MAÇININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 04-09-2019 13:51 HUKUK DEVLETİ OLMADAN MODERN DEVLET OLUNMAZ! 03-09-2019 09:38 BİR ÖĞRETMEN YETİŞTİRME MODELİ: NECATİBEY EĞİTİM FAKÜLTESİ 27-08-2019 09:29 KAZ DAĞLARINA BAK, EĞİTİM İLE YABANCILAŞMIŞ İNSANI GÖR! 04-08-2019 07:50 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 MUHALEFET, SİSTEM DEĞİŞİKLİĞİNE HAZIR MI? 19-07-2019 09:43 BALIKESİR HALKEVİ NECATİ ÖĞRETMEN OKULU İLİŞKİSİ 11-07-2019 09:02 BU REFORMLA ÖĞRENCİ, SORU YERİNE SORUN ÇÖZEBİLECEK Mİ? 29-05-2019 07:56 TÜRKİYE DE ÖĞRETMEN YETİŞTİRME SİSTEMİ NASIL BOZULDU! 05-05-2019 08:05 İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 13-04-2019 09:26 AYIPLI SEÇİM! 02-04-2019 12:12 Toplumun yeni yıl hediyesi savaş mı olacak! 28-12-2018 09:06 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞA ÜZERİNE (2) 10-12-2018 09:00 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞANIN TEMELİNDE NE VAR? 24-11-2018 20:42 GÜZEL NEDİR, SEÇİM GERÇEKTEN BİZE Mİ AİT? 12-11-2018 12:07 MAHCUP MİLLİYETÇİLİK ÜZERİNE! 03-11-2018 00:23 BEKA SORUNU! 14-10-2018 07:32 Karma Eğitim İlkesine Alternatif Oluşturmak Demokratik Görev Olabilir mi? 13-09-2018 11:40 PARTİLER YAŞANAN YEREL SORUNLARIN NE KADAR FARKINDA! 10-09-2018 10:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (2) 18-08-2018 09:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (1) 13-08-2018 08:25 EĞİTİM HAKKI VE LİSEYE GEÇİŞ MODELİ ÜZERİNE! 02-07-2018 08:26 SATİ BEY’İN TÜRKİYEDE EĞİTİMİN MODERNLEŞMESİNE KATKILARI! 21-06-2018 06:05 ERDEMLİ İNSAN YETİŞTİRME YOLU OLARAK EĞİTİM! 10-06-2018 01:34 EĞİTİMDE ETİK VE AHLAKİLİK SORUNU! 03-06-2018 15:31 CHP’NİN CUMHURBAŞKANI ADAYI İÇİN BİR FİKRİM VAR! 30-04-2018 07:51 TEOG YERİNE BU SİSTEMİ Mİ BULDUNUZ? 01-04-2018 02:04 2017’DE EĞİTİMDE NE DEĞİŞTİ! 26-12-2017 17:11 Parası olana eğitim ve sağlık/ Bağlılığı olana iş ve koruma! 09-12-2017 19:11 Öğretmen nasıl değerlendirilmeli? 06-11-2017 22:37 Lider nasıl yetişir? 08-10-2017 09:45 SORUN TEOG DEĞİL, YÖNLENDİRME SİSTEMİ! 24-09-2017 09:24 Eğitimde Adalet var mı? 04-09-2017 19:29 Uhrevileşmeye doğru! 10-08-2017 16:23 YENİ” PROGRAMLAR ÜLKEYE NE GETİRİR! 23-07-2017 13:35 Anlam Arayışı 01-07-2017 12:54 Zorunlu Arabuluculuk 20-06-2017 20:39 MESLEKİ EĞİTİM ANLAYIŞIMIZ NASIL DOĞDU, NASIL GELİŞTİ? 08-06-2017 15:09 ÖĞRETMEN NASIL GÖRÜNMELİ? 28-05-2017 08:27 CHP'NİN SORUNU, TÜRKİYE'NİN SORUNU 07-05-2017 11:09 “BİZ VE DİĞERLERİ”/ İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 23-04-2017 10:41 BİR TEŞEKKÜR İÇİN BORÇLANMAK! 16-04-2017 09:45 YGS SONUÇLARI VE ORTAYA ÇIKAN EĞİTİM HALİ ÜZERİNE? 03-04-2017 13:29 Öğretmen Atamalarında Keyfilik! 18-03-2017 19:03 EVRİM KARŞITI YAPILANDIRMACILAR! 06-02-2017 10:50 BİREY OLABİLMEK! 01-02-2017 08:00 AKIL TUTULMASI 18-01-2017 09:07 ZİHİNSEL BECERİ VE YARATICILIK NASIL ÖLÇÜLÜR? 08-01-2017 09:58 Yeni Yıl Kutlamasına İntizar 31-12-2016 12:32 EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALE VE DEĞİŞİM İHTİYACI 20-12-2016 06:49 İDEOLOJİ, EĞİTİM VE DEĞİŞİM! 09-12-2016 11:56 Eğitimde İşler Yolunda mı ? 05-12-2016 10:10
HAVA DURUMU
Yol Durumu