Ali Türer
Ali Türer
Giriş Tarihi : 30-11-2019 12:16

ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE SON NOKTA: BUYURUN CENAZE NAMAZINA!

Geçen hafta öğretmenler gününü kutladık! (kutlanacak bir öğretmenler gün kalmış gibi).

Cumhuriyet’in ilanından sonra Türkiye’de İlkokullara, köy okullarına, ortaokul ve liselere öğretmen yetiştirmek, bu öğretmenleri yetiştirecek eğitimcileri yetiştirmek siyasal savrulmalarla giderek karmaşıklaşan bir labirent içinde kendine yol bulmaya çalıştı. 1952- 1970 arasında öğretmen yetiştirme iyi kötü bir sistem bütünlüğüne ulaştı. Ama biz bunun kıymetini bilip geliştiremedik. 12 Eylül’ün ardından öğretmen yetiştirme ile birlikte eğitim sistemi çöküş sürecine girdi.

Gelin, bu serüven Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte 12 Eylüle kadar nasıl bir macera yaşadı, bugün hangi noktadayız, kabaca bir göz atalım.

Cumhuriyet’in ilanından 12 Eylül’e kadar öğretmen yetiştirmeye yön veren programlar 1924-1927 ilk öğretmen okulları ve Köy Öğretmen Okulları programları, 1931-1937 ilk ve köy öğretmen okulları programları Köy Enstitüleri Programı (1943) ile 1953 Öğretmen Okulları ve Köy Enstitüleri Programıdır. 1937 Programında Askerlik Dersi yerini, 1952-1953 programında Din Dersine bırakacak, haftalık ders saati 35’e çıkacaktır.

Tek partili siyasal yaşamın dinamosu CHP, 2. Dünya savaşı koşullarında yaşanan mağduriyetlerin de etkisi ile 1945’lerden itibaren halk içindeki desteğini hızla yitirmeye başladı. 2. Dünya savaşı sonrası ortaya çıkan yeni koşullar, demokrasi arayışında yeni rüzgârların esmesine yol açıyor, tek partili siyasal yaşamı sürdürmek dış konjonktür açısından da giderek zorlaşıyordu. Bu durum CHP içinde karışıklara, yeni yapılanmalara, kamplaşmalara yol açıyordu. CHP bir yol ayrımına doğru hızla ilerliyordu.

Bu süreç içinde Milli Eğitim’de, diyarbakir escort pragmatik ve pozitivist anlayışı buluşturan, dayanışmacı, kolektivist Hassan Ali Yücel- İsmail Hakkı Tonguç dönemi sona erdi. Reşat Şemsettin Sirer ve ardından gelen Tevfik İleri dönemlerinde eğitimde köyü ekonomik ve sosyal yönden kalkındıracak lider yetiştirme politikası terk edilecekti.

1946 seçimlerinden sonra yeni Milli Eğitim Bakanı R. Şemsettin Sirer eliyle Köy Enstitülerini kapatma süreci başlatıldı. Köy Enstitülü öğretmenlerinin kurumları ile ilişkisi kesildi, Köy enstitülerinin programları değişti (1947-1948). 1950 Seçimleri ardından Sirer’in başlattığını, yeni Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri tamamlayacaktı.

Diğer yandan Ş. Sirer, “eğitimde toplulaştırma” düşüncesi temelinde öğretmen okullarını eğitim enstitülerine dönüştürmeyi düşünüyordu. Bu yolda Necati Orta Öğretmen Okulu adıyla Balıkesir’de kurulan (1946), daha sonra “Enstitü” adını alan okulu bu uygulamada “pilot okul” olarak kullandı. Ancak IV. Şura ile birlikte bu uygulamaya son verildi. (1949).

1952 de yeni Öğretmen Okulları ve Köy Enstitüleri Program taslağı yayınlandı. Taslak Şubat 1953’de toplanan V. Milli Eğitim Şurasında olduğu gibi kabul edildi. Ardından Köy Enstitüleri ve Öğretmen Okulları “İlk öğretmen Okulları” adı altında birleştirildiler (24 Ocak 1954, 6234 sayılı kanun).

İlkokullara öğretmen yetiştirmenin yasal ve pedagojik alt yapısı; artık, 1953’den1970 yılına kadar yürürlükte kalacak olan bu program ile oluşacaktı.

Bu programın ortaya çıkmasına Türkiye’ye davet edilen 1953 yılının Ocak, Şubat ve Mart aylarında Türkiye’de Necati Eğitim Enstitüsü dâhil 63 okulu ziyaret eden, konferanslar veren, V. Şura çalışmalarına katılan Roben J. Maaske’nin hazırladığı Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Hakkında Rapor ‘un (1955) katkısı önemliydi.

Maaske raporunda öğretmenliğin takdir gören bir meslek haline getirilmesini, öğretmen yetiştirme sürelerinin aşamalı olarak arttırılmasını, öğretmenin uygulama içinde yetişmesine önem verilmesini, öğretmen yetiştirme programlarının esnek olmasını, öğrencilerin ders dışı faaliyetlere katılmasına fırsat verilmesini öneriyordu. Öğretmen adayları öğretmen okullarındaki son iki yıllarını, gözlem ve uygulama içinde geçirmeliydiler. Köy Enstitüleri ile Öğretmen Okulları programları birleştirilmeliydi. (Maaske 1955: 5–27)

Yeni program bu önerileri dikkate aldı. Köy enstitüleri dahil bütün öğretmen okulları öğretmen adaylarını ortaöğretim üzeri üç yılda yetiştirmek üzere yeniden yapılandırıldılar. Kent köy ayrımı ortadan kalktı, “İlköğretmen Okulu” olarak tanımlandılar.

Yeni programla gelen önemli bir değişiklik de öğretmen okullarının son sınıflarına başarı ile gelmiş öğrenciler arasından, öğretmenler kurulunun seçeceği öğrencilere Yüksek Öğretmen Okullarında okuma fırsatı verilmesiydi. Okulun öğretmenler kurulu bu seçimi yaparken Fizik Kimya Biyoloji Matematik gibi derslerde öğrencilerin başarılarını göz önünde tutacaktı.

Seçilen öğrenci, Yüksek Öğretmen Okulunda 1. Sınıfı “Hazırlık” sınıfı olarak okuyacak, bu sınıfı başarı ile tamamlarsa üniversite sınavına girecek, bu sınavdaki başarı durumuna göre Fakültelerde branş eğitimini alacak; Yüksek öğretmende de öğretmenlik meslek derslerini alacak, okulun yurdunda da parasız yatılı olarak barınacaktı. Yüksek Öğretmen mezunları, atanacakları lise ya da öğretmen okulunda 6 yıl (yatılıklarının bir buçuk katı) mecburi hizmete tabi tutulacaklardı.

Öte yandan İlk Öğretmen Okullarını yatılı ya da gündüzlü bitiren ve atanan öğretmenler isterlerse Eğitim Enstitülerinde 2 yıl (1968’den sonra üç yıl) öğrenim görüp ardından Yüksek Öğretmen Okullarına yönelebileceklerdi.

1953 programı ile gelen bir başka yenilik de 1957’de Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde Öğretmen Okulları Genel Müdürlüğü’nün kurulmasıdır. Bu kurul bünyesinde oluşturulan disiplin kurulu, öğretmen okullarında alınan disiplin kurulları kararlarının son onay mercii olacaktır.

Böylece, İlköğretmen Okulları, Eğitim Enstitüleri ve Yüksek öğretmen okulları ile Türkiye’de öğretmen yetiştirme ilk kez tek merkezden yönetiliyor, öğretmen yetiştirme bir sistem bütünlüğü göstermeye başlıyordu.

İçeriğine bakıldığında, programın öğrenci psikolojisine, sosyal psikolojiye dayalı pedagojik bir olgunluk içinde, bilimsel bir yaklaşım içinde olduğu görülür. Aynı zamanda, öğretmen okullarında sosyal- kültürel yaşama uygun demokratik bir okul yaşamı ön görülmüş, verilecek eğitimin öğrencinin hayatına dokunması hedeflenmiştir. Öğrenci güçlü, inançlı, kararlı çevresine lider olacak şekilde yetiştirilmek istenmektedir. Program öğretmeni bilimsel, pragmatik, sosyal yaşamı güçlendirmeye dönük, insanın yaşamına dokunan bir tutum içinde yetiştirmeyi amaçlar. Bu yönüyle programın Köy Enstitüleri deneyiminden yararlandığı söylenebilir.

Aynı zamanda bu özelliği ile program, M.K. Atatürk’ün eğitimde takip edilecek yol ile ilgili şu direktifine de uygundur:

“Eğitim ve öğretimde uygulanacak yol, bilgiyi insan için fazla bir süs, bir zorbalık aracı, ya da medeni bir zevkten çok maddi yaşamda başarılı olmayı sağlayacak pratik ve kullanılması mümkün bir araç haline getirmektir.”( M. K. Atatürk, 1 Mart 1923 Meclis Açılış Konuşması)

Oysa aynı program, diğer yandan “Milli Eğitim” politikası ile “Türk Kültürü” temelinde bütün farklılıkları yok sayan, kaynaşmış bütünleşmiş tek vücut halinde bir millet ortaya çıkarmayı kendine hedef belirlemiştir. Bu da Atatürk’ün “Milli Eğitim” politikasına uygundur:

Milli eğitim programından söz ederken eski devrin boş inançlarından ve doğal özelliklerimizle hiç de ilgisi olmayan yabancı fikirlerden, doğudan Batı’dan gelebilen bütün etkilerden tamamen uzak, milli karakterimiz ve tarihimizle uyumlu bir kültür kastediyorum. Çünkü milli dehamızın tam olarak gelişmesi ancak böyle bir kültür ile temin olunabilir. Lalettayin bir ecnebi kültürü şimdiye kadar takip olunan yabancı kültürlerin yıkıcı sonuçlarını tekrar ettirebilir. Kültür (haraseti fikriye) zeminle mütenasiptir. O zemin milletin seciyesidir. .”( M. K. Atatürk, 27 ekim 1927 Bursa Konuşması)

Pozitivist yaklaşım içinde ulaşılan bu eklektik eğitim politikası, kendi içinde çelişkilidir. Biraz dikkatli bakılırsa buradaki çelişkinin, bilimsel, gerçekçi, etkinlik merkezli, yer yer kolektivist eğitim yaklaşımı ile bireysel farklılıkları kolektif bilinç içinde eriterek siyasi birliği oluşturma arayışı arasında olduğu ve bu çelişkiyi uzlaştırmanın hiç de kolay olamayacağı görülecektir.

Cin şişeden çıkacak, Türkiye’de 1960 anayasası ile gelen görece demokratik ortamda, eğitim politikasındaki bu çelişkinin iki ayağı üzerinden gençlik giderek kamplaşacaktır.

Bu kamplaşma “Halkın kurtuluşu için” kendini feda etmeye hazır gençlikle “Türk Milleti için” ötekini harcamaya hazır gençlik arasında 1965’lerden sonra giderek sertleşmiş, 1970’lerden sonra siyasi çatışmaya dönüşmüştür.

Çatışma sonunda fatura, yazık ki Türkiye gençliğine ve öğretmen yetiştirme sistemine çıkmıştır. Oysa 1952 öğretmen yetiştirme programı üzerinde yükselen “öğretmen yetiştirme sistemi” Türkiye’ye özgüdür ve son derece kullanışlıdır. R.J. Maaske’nin önerileri doğrultusunda bu sistem iyileştirilebilir öğretmen yetiştirme süreleri aşamalı olarak arttırılabilir, fakat ilköğretime, orta okullara, liselere öğretmen yetiştirme farklılığı sistem bütünlüğü içinde (bir birine eklemlenmiş biçimde) korunabilirdi.

Sonuçta ortada ne İlköğretmen okulu kaldı, ne Eğitim Enstitüsü, ne de Yüksek Öğretmen Okulu. Öğrenci olayları, terör gerekçe gösterilerek önce 1974’de öğretmen okulları yatılı olmaktan çıkarıldılar. 1974’de İlköğretmen Okulları, 1978’de Yüksek Öğretmen Okulları kapatıldılar. Eğitim Enstitüleri 1979’da dörder yıllık Öğretmen Yüksek Okullarına, sonra Eğitim Fakültelerine dönüştürüldüler.

Bugün okul öncesi, sınıf öğretmeni, ortaokul öğretmeni, lise öğretmeni aynı programla yetişiyor. Bunun dünyada bir örneği yoktur.

Bilimsel, dayanışmacı, etkinlik merkezli tutum; ancak, mevcut toplumsal yapıyı bütün farklılıkları ile olduğu gibi kabul eden, demokratik ilişkiler, uzlaşma, karşılıklı hoşgörü, farklılıklara saygı, hukukun üstünlüğü ve laiklik üzerinden sürdürülebilir; bu politika siyasi birlik arayışı ile daha kolay, daha sancısız, daha sağlıklı eklemlenebilirdi. Farklılıkları yok sayarak değil, farklılıklar içinden uzlaşma yolu ile, ortak paydalar üzerinden bir yol bulunabilirdi.

Böylece değişimi istikrar içinde sürdürebilir, istikrarı değişim içinde güvence altına alabilirdik.

Biz de bugün, başka bir tarih yazıyor olurduk. Yazık ki bunu beceremedik.

İnsan 12 Eylüle giden süreçte yaşananlara bakınca, sanki görünmez bazı ellerce yaratılan bir senaryonun başarılı bir biçimde uygulandığı gibi bir izlenime kapılıyor. Kimimiz bu senaryo içinde bilinçli ya da bilinçsiz rol aldık, kimimiz ise sadece seyrettik.

Bugün öğretmen yetiştirmede geldiğimiz nokta ne? Diyanet İşleri Başkanlığı öğretmen ataması yapmaya hazırlanıyor, Öğretmen atamak için adayları mülakata çağırıyor.

İşte sözün bittiği nokta burası, Buyurun cenaze namazına!

Kaynak: Öğretmen Okulları ve Köy Enstitüleri Programı (Taslak) (Milli Eğitim Yayınevi, 1952)

NELER SÖYLENDİ?
@
Ali Türer

Ali Türer

DİĞER YAZILARI DOĞAYI, YAŞAMI TAHRİP PAHASINA EKONOMİYİ CANLANDIRMA: BU NASIL SİYASET? 21-01-2020 00:53 KAMUDA KIYAFETLER İNANCA UYGUN HALE Mİ GETİRİLECEK! 13-01-2020 08:33 Yeni bir başlangıç olsun gelecek yıllar 29-12-2019 13:09 ÖĞRETMEN OKULU MÜDÜR YARDIMCISI MEHMET FUAT GÜNDÜZALP 23-12-2019 07:18 TÜRKİYEDE ÖZEL ÖĞRETİM NEYE HİZMET EDİYOR? 14-12-2019 09:08 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE SON NOKTA: BUYURUN CENAZE NAMAZINA! 30-11-2019 12:16 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN BİR ÖĞRETMEN 25-11-2019 10:47 YÜKSELEN DUVARLAR VE İKİYÜZLÜLÜK ÜZERİNE 16-11-2019 12:45 KİM KAYBEDİYOR? 05-11-2019 08:51 Yurtta Barış, Dünyada Barış! 30-10-2019 07:56 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN: ADNAN ÇAKMAKÇIOĞLU (1922-1998) 26-10-2019 23:35 OPERASYONA İÇİ YANARAK DESTEK OLANLARA BİR SORU! 11-10-2019 12:24 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TARİHİNDEN: OSMAN HATİPOĞLU 01-10-2019 07:34 POSMODERN SÜREÇTE EĞİTİM 23-09-2019 07:38 OKULLAR AÇILIRKEN 2019 TÜRKİYE’SİNDE EĞİTİMDE SORUNLAR! 07-09-2019 06:47 BİR BASKETBOL MAÇININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 04-09-2019 13:51 HUKUK DEVLETİ OLMADAN MODERN DEVLET OLUNMAZ! 03-09-2019 09:38 BİR ÖĞRETMEN YETİŞTİRME MODELİ: NECATİBEY EĞİTİM FAKÜLTESİ 27-08-2019 09:29 KAZ DAĞLARINA BAK, EĞİTİM İLE YABANCILAŞMIŞ İNSANI GÖR! 04-08-2019 07:50 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 MUHALEFET, SİSTEM DEĞİŞİKLİĞİNE HAZIR MI? 19-07-2019 09:43 BALIKESİR HALKEVİ NECATİ ÖĞRETMEN OKULU İLİŞKİSİ 11-07-2019 09:02 BU REFORMLA ÖĞRENCİ, SORU YERİNE SORUN ÇÖZEBİLECEK Mİ? 29-05-2019 07:56 TÜRKİYE DE ÖĞRETMEN YETİŞTİRME SİSTEMİ NASIL BOZULDU! 05-05-2019 08:05 İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 13-04-2019 09:26 AYIPLI SEÇİM! 02-04-2019 12:12 Toplumun yeni yıl hediyesi savaş mı olacak! 28-12-2018 09:06 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞA ÜZERİNE (2) 10-12-2018 09:00 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞANIN TEMELİNDE NE VAR? 24-11-2018 20:42 GÜZEL NEDİR, SEÇİM GERÇEKTEN BİZE Mİ AİT? 12-11-2018 12:07 MAHCUP MİLLİYETÇİLİK ÜZERİNE! 03-11-2018 00:23 BEKA SORUNU! 14-10-2018 07:32 Karma Eğitim İlkesine Alternatif Oluşturmak Demokratik Görev Olabilir mi? 13-09-2018 11:40 PARTİLER YAŞANAN YEREL SORUNLARIN NE KADAR FARKINDA! 10-09-2018 10:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (2) 18-08-2018 09:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (1) 13-08-2018 08:25 EĞİTİM HAKKI VE LİSEYE GEÇİŞ MODELİ ÜZERİNE! 02-07-2018 08:26 SATİ BEY’İN TÜRKİYEDE EĞİTİMİN MODERNLEŞMESİNE KATKILARI! 21-06-2018 06:05 ERDEMLİ İNSAN YETİŞTİRME YOLU OLARAK EĞİTİM! 10-06-2018 01:34 EĞİTİMDE ETİK VE AHLAKİLİK SORUNU! 03-06-2018 15:31 CHP’NİN CUMHURBAŞKANI ADAYI İÇİN BİR FİKRİM VAR! 30-04-2018 07:51 TEOG YERİNE BU SİSTEMİ Mİ BULDUNUZ? 01-04-2018 02:04 2017’DE EĞİTİMDE NE DEĞİŞTİ! 26-12-2017 17:11 Parası olana eğitim ve sağlık/ Bağlılığı olana iş ve koruma! 09-12-2017 19:11 Öğretmen nasıl değerlendirilmeli? 06-11-2017 22:37 Lider nasıl yetişir? 08-10-2017 09:45 SORUN TEOG DEĞİL, YÖNLENDİRME SİSTEMİ! 24-09-2017 09:24 Eğitimde Adalet var mı? 04-09-2017 19:29 Uhrevileşmeye doğru! 10-08-2017 16:23 YENİ” PROGRAMLAR ÜLKEYE NE GETİRİR! 23-07-2017 13:35 Anlam Arayışı 01-07-2017 12:54 Zorunlu Arabuluculuk 20-06-2017 20:39 MESLEKİ EĞİTİM ANLAYIŞIMIZ NASIL DOĞDU, NASIL GELİŞTİ? 08-06-2017 15:09 ÖĞRETMEN NASIL GÖRÜNMELİ? 28-05-2017 08:27 CHP'NİN SORUNU, TÜRKİYE'NİN SORUNU 07-05-2017 11:09 “BİZ VE DİĞERLERİ”/ İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 23-04-2017 10:41 BİR TEŞEKKÜR İÇİN BORÇLANMAK! 16-04-2017 09:45 YGS SONUÇLARI VE ORTAYA ÇIKAN EĞİTİM HALİ ÜZERİNE? 03-04-2017 13:29 Öğretmen Atamalarında Keyfilik! 18-03-2017 19:03 EVRİM KARŞITI YAPILANDIRMACILAR! 06-02-2017 10:50 BİREY OLABİLMEK! 01-02-2017 08:00 AKIL TUTULMASI 18-01-2017 09:07 ZİHİNSEL BECERİ VE YARATICILIK NASIL ÖLÇÜLÜR? 08-01-2017 09:58 Yeni Yıl Kutlamasına İntizar 31-12-2016 12:32 EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALE VE DEĞİŞİM İHTİYACI 20-12-2016 06:49 İDEOLOJİ, EĞİTİM VE DEĞİŞİM! 09-12-2016 11:56 Eğitimde İşler Yolunda mı ? 05-12-2016 10:10
HAVA DURUMU
Yol Durumu