DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Ali Türer
Ali Türer
Giriş Tarihi : 01-01-2021 21:01

2021 TÜRKİYESİNDE, EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALENİN SONUÇLARI ÜZERİNE

Batı’da modern eğitim, 13. Yüzyıl ortalarından itibaren kentleşme süreci içinde, belediyeye bağlı okullar olarak, kilise içinden ortaya çıktı. Üniversitaslar, toplumsal iş bölümünün artması, ihtiyaçların çeşitlenmesinin bir ürünüydüler, feodalizmden kapitalizme geçiş sürecinin (modernleşmenin) belirleyici unsurları oldular. Sivil toplumdan modern eğitime katkılar Batı’da önemli sonuçlar doğurdu.

Osmanlı devletinde ise modern eğitim medrese içinden çıkamadı. Savaşlardan yenilgi ile çıkan Osmanlının Batı’ya ayak uydurma (Batıcılık) girişiminin bir ürünüydü. 1727-1834 arasında devleti çökmekten kurtaracak asker sivil kurtarıcılar (halaskarlar) yetiştirmek üzere ortaya çıktı. Bizde Darüşşafaka ve Tevfik Fikret’in girişiminden başka sivil toplumdan modern eğitime dönük katkı (Cumhuriyete kadar) bulamazsınız.

Modernleşmemizi de, bir dünya görüşünden hareketle ulaşılan tahlillerin eyleme dönüşmesi biçiminde yaşamadık. Başta Ulema olmak üzere geleneksel unsurlar modern eğitime hep kuşkuyla baktılar, laikleşmeyi demokratikleşmeyi yabancı bir unsur olarak algıladılar. Çünkü Ulema için Nizamı Alem (mevcut düzen) Allah’ın takdir ettiği ideal yaşam biçimiydi, olduğu gibi korumak gerekti, değişim anarşi demekti. (Berkes:18)

Modern Eğitim, Ulemanın etkisi altında kimliğini bulmuş aydınların iç çatışmaları, ikircimli tutumları ile belirlenen, yer yer birbirine karşıt, yer yer birbirini tamamlayan sancılı bir süreçte gelişti.

Avrupa’da eğitimciler 17. Yüzyılda, modern eğitimde yöntem sorununu tartışırlarken, Osmanlıda medresenin yetiştirdiği müftü ve kadılar, bir adamın ömrünün yedi yılını bir başkasına verip veremeyeceklerini, kentte cadı çıkıp çıkmadığını, sinek pisliği bulaşmış bir ipi toprağa dikmekle nane yetişip yetişmeyeceğini tartışıyorlardı.

18. Yüzyıl başında Petervaradin’de şehit düşmesinin ardından (1716), felsefe, tarih ve astronomi kitapları yüzünden, yalnızca katalogu 4 cilt tutan Sadrazam Damat Ali Paşa’nın kütüphanesinin dağıtılması için Şeyhülislam Ebu İshak Efendi fetva vermişti.

18. Yüz yılın ikinci yarısında İngiltere 1. Sanayi Devrimini yaşarken; Batıdan modern askeri okul kurmak için getirilen Baron De Tott, topların namlularını temizlemek için domuz kılından fırçalar kullanmaya başlamıştı da Ulema buna baş kaldırmıştı. Tott “Camilerin badanasını domuz kılından fırçalarla yapmıyor musunuz, üstelik o kıllar cami duvarlarında yapışıp kalmıyor mu” deyince Şeyhülislam “müminlerin şanı ve selameti için domuz kılından yapılma fırçaların top namlularında kullanılmasında sakınca yoktur” fetvası verdi. (Sakaoğlu:32-33)

Baron de Tott Mühendishane-i Bahri-i Hümayun haline gelecek Hendese haneyi (matematik okulunu) açmaya kalkınca (1773) Ulema yine karşı çıkacaktı da, III. Mustafa karşı çıkan ulemayı huzura çağırdı. Baron de Tott “üçgenin iç açıları toplamı nedir”, diye sorunca ulema birbirlerine bakacak, içlerinden en cesuru “üçgenine göre değişir” yanıtını verecekti. (Adıvar:159-201)

III. Selim (1788-1807), eğitim, hukuk ve orduda ıslahat yapmak isteyince, Ulema ve Yeniçeri el ele verip “askere setre pantolon giydirip imanına halel getiren, önlerine muallim diye Frenkleri düşüren Padişaha Allah tevfikini görür (uygun olanı yapar)” diye baş kaldırdılar. Şeyhülislâmdan da fetva alarak padişah “hal’ edildi. (Koçer: 37)

Modern okullarda en önemli değişiklik sınıfların fiziki ortamında, kullanılan öğretim yöntemlerinde yaşandı. Bu değişiklikler bile “kara tahta üzerine ak yazı” yazmayı küfür sayan Ulemanın baskısı altındaydı. Tıphane ve Cerrahhane’de verilen anatomi dersleri 1850’lere kadar kadavra üzerinde yapılamadı, ancak resimler üzerinden gerçekleştirilmeye çalışıldı. (Antel: 37-52)

Abdülhamit, yaygınlaştırdığı okullardan yetişeceklerin ileride başına bela olmamaları için, istibdat rejimine destek sağlamak için dini ve hafiyeliği kullandı. Hafızların, şeyhlerin, dedelerin, şeriflerin, seyitlerin, nakiplerin, üfürükçülerin, müneccimlerin sayısı Abdülhamit döneminde arttı da arttı. (Berkes,1979:337)

Mülkiye’ye ait 1891 tarihli kararnamede öğretmenlerden dersleri bitirmeden önce, öğrencilere Elem tere keyfe suresinden başlayarak Fatiha suresine kadar Kur’an okutmaları, 10 kadar salat ve selam okuttuktan sonra Padişah, devlet ve Muhammet ümmeti için bir dua dersleri bitirmeleri isteniyordu. Bunu kontrol etmek için de her okulun başına hafiyelik görevi de üstlenen bir müfettiş dikiliyordu. (Atuf: 156-157)

Fakat II. Abdülhamit, din ve hafiyelik üzerinden sosyal değişimin yönünü kontrol altında tutmayı daha fazla başaramayacaktı. Çarlık Rusya’sında 1905 devrimi sonucunda anayasal monarşiye geçilmesi, Trakya’da Jön Türklere esin kaynağı oldu. Resneli Niyazi’nin başlattığı hareket 24 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyetin ilan edilmesi, II. Abdülhamit’in Kanun-i Esasi’nin yürürlükte olduğunu açıklaması ile son buldu.

1910’dan sonra modern eğitimde şiar artık “Devlet ve Millet İçin Eğitim” idi. Modern eğitimin doğrultusu kavramsal kuramsal çerçevesi II. Meşrutiyet yıllarında şekillendi. Eğitim Türk etnik kültürü etrafında siyasi birlik arayışında araç haline gelirken derslere artık “Türküm, doğruyum” diye başlanır ve bitirilir hale geldi.

Bu toprakları yöneten siyasi kadroların elinde, eğitime ideolojik müdahale, hep etkili bir araç oldu. Siyasal İslam elinde de, Milliyetçilik elinde de eğitim, bireye kendini gerçekleştirme fırsatı verecek, mesleki kimlik edindirecek; yakın çevrede, toplumda barış, huzur, istikrar, farklılıklara saygı, doğaya saygı temelinde moral değerler, uzlaşma, dayanışma üretecek sonuçlar ortaya çıkaramadı. Çünkü toplumsal çeşitliliği istikrar, huzur içinde bir arada tutmayı değil, toplumu bir kimlik üzerinden aynileştirmeyi esas aldı. Kimlik çatışmasının panzehiri değil, kimlik çatışmasında taraf oldu.

2021 yılına girerken hala karma eğitimi tartışıyoruz, ortaöğretimin üçte birinde, siyasi kadro devşirmek için kullanılan İmam Hatip Liselerinde, öğrenciler haremlik selamlık okuyorlar. Kızları ve erkekleri ayrı üniversitelerde okutacak yollar aranıyor. En büyük bütçenin Diyanet İşleri Bakanlığına ayrıldığı bir ülkede, eğitimde çağdaşlaşma yolunda adımlar atılacağı beklentisi içinde olunabilir mi?

400 yıllık Modern eğitim içinden hala çağdaş bir devlet, çağdaş bir eğitim sistemi çıkaramadık. Bugün bunun sonuçlarını yaşıyoruz. Peki, bu sonuçta Milliyetçilerin payı yok mu?

Dilerim 2021, bu makûs talihi kıracağımız, çağdaş devlet, çağdaş eğitim yolunda belirleyici adımları atacağımız bir yıl olur.

KAYNAKLAR

Adnan Adıvar, Osmanlı Türklerinde İlim, Remzi Kitabevi, 1991

Hasan Ali Koçer, Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi, İstanbul: MEB Yay. 1991

Nafi Atuf, Türkiye Maarifi Hakkında Bir Deneme, M.A.H. Kitaphanesi, Milliyet matbaası.1930

Niyazi Berkes, Türk Düşününde Batı Sorunu, Ankara: Bilgi Yayınevi, 1975.

Necdet Sakaoğlu, Osmanlı Eğitimi Tarihi, Ankara: İletişim yayınları 1991,

Tarık Zafer Tunaya, İslâmcılık Cerayanı İstanbul: Baha Matbaası, 1962.

Sadrettin Celal Antel, Tanzimat Maarifi, İstanbul matbaası, 1940.

NELER SÖYLENDİ?
@
Ali Türer

Ali Türer

DİĞER YAZILARI EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALE 14-06-2021 21:42 HALASKARLAR ARASI KAVGA 31-05-2021 21:56 İNANCIN ARAÇSALLAŞMIŞ HALİ ÜZERİNE! 18-05-2021 11:22 İKİZDERE DİRENİŞİ VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ! 10-05-2021 21:31 HEDONİZME VE UTANCA DAİR 20-04-2021 18:08 BİR GARİP DARBE TEŞEBBÜSÜ VE SONUÇLARI ÜZERİNE! 08-04-2021 10:45 KARDEŞLİKLER ÜZERİNE 05-04-2021 09:25 DEVLETİN DİNİ OLMAZ DA MİLLETİ OLUR MU? 19-03-2021 07:16 ANILAR: NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ YILLARIM 11-03-2021 10:58 PROGRAMCI GÖZÜYLE ANAYASA! 02-03-2021 08:57 TÜRKİYEDE ÜNİVERSİTE GERÇEĞİ 15-02-2021 09:32 KATILIMCI DEMOKRASİ ÜZERİNE 02-02-2021 22:26 MODERNLEŞMEYİ ETKİLEYEN DÜŞÜNCE AKIMLARI, EĞİTİMDEKİ SONUÇLARI 23-01-2021 21:08 İSLAMCILIK- BATICILIK- TÜRKÇÜLÜK ÇATIŞMASI İÇİNDE İSTİKRAR ARAYIŞI! 12-01-2021 19:10 2021 TÜRKİYESİNDE, EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALENİN SONUÇLARI ÜZERİNE 01-01-2021 21:01 OSMANLI-TÜRK GELENEĞİ İÇİNDE MEDRESELER 21-12-2020 01:10 İNSAN HAKLARI MI DEDİNİZ? 11-12-2020 09:46 “ÇIKMAZ BU YOLUN BİR YERE!” 16-11-2020 08:45 UZAKTAN ÖĞRETİMDE BARİ ÖĞRETMENİ RAHAT BIRAKIN! 31-10-2020 08:26 YENİ NORMAL: İKTİDAR DEVLET, MUHALEFET DÜŞMAN! 16-10-2020 16:06 TUHAF İŞLER 11-10-2020 07:09 TÜRKİYE’DE ÖĞRETMEN YETİŞTİRME 04-10-2020 12:36 MEMLEKETİN HALİ VE YENİDEN ATATÜRK MESELESİ ÜZERİNE! 26-09-2020 06:52 DARBECİLER, BİR ÖĞRETMEN OKULUNU NASIL YÖNETİR? 14-09-2020 05:56 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE ÇÜRÜME DÖNEMİ 07-09-2020 08:37 KUŞKANADI: BİR GONCA HİKÂYESİ 01-09-2020 07:50 NEYİ GÜÇLENDİRMELİ, MERKEZİ Mİ, YERELİ Mİ? (2) 24-08-2020 01:58 NEYİ GÜÇLENDİRMELİ, MERKEZİ Mİ, YERELİ Mİ? 15-08-2020 19:54 AH ŞU LİBOŞLAR! (2 09-08-2020 21:56 AH ŞU LİBOŞLAR! 03-08-2020 07:51 Cumhuriyeti 2. yüzyıla taşıyacak partiden, parti içi demokrasi manzaraları! 27-07-2020 08:15 101 AKSAÇLI’DAN MUHALEFETE ÇAĞRI! 21-07-2020 16:43 KONJONKTÜRÜ SÜRDÜRMEDE İDEOLOJİLERİN ROLÜ ÜZERİNE! (2) 18-07-2020 18:44 İDEOLOJİLERİN ROLÜ ÜZERİNE! (1) 14-07-2020 09:43 Abdülhamit üzerinden Türkçü-islamcı kapışması ve çağrıştırdıkları! 06-07-2020 10:36 BİR ANI: DURSUN DUMAN NASIL KATLEDİLDİ! 26-06-2020 00:46 DAYANIŞMAYA ENGEL DAVRANIŞ KALIPLARI VE ÖNYARGILAR ÜZERİNE! 17-06-2020 01:10 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜNDE BİR SALDIRI, BİR ÖLÜM: NAVER ENGİN 11-06-2020 09:52 CHP İKTİDARINDA NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ VE BALIKESİR’DE SOL (1978) 04-06-2020 23:02 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜNDE ÇATIŞMALI YILLAR -1- (1976-1977) 31-05-2020 05:34 KURTULUŞ SAVAŞI YILLARINDA KARESİ DARÜLMUALLİMATI 28-05-2020 08:47 DEVRİM ÇOCUKLARININ NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ KAVGASI (1972-1976) 21-05-2020 03:29 BALIKESİR’DE 1968’Lİ YILLAR VE NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ ÖĞRENCİ ÖRGÜTÜ 15-05-2020 08:49 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TALEBE CEMİYETİ 08-05-2020 09:56 ANILARA YOLCULUK: 1 MAYIS 1977! 01-05-2020 10:34 BUGÜN 23 NİSAN, NEYİ KUTLAYACAĞIZ, NE İLE ÖVÜNECEĞİZ! 23-04-2020 19:40 Toplumda Adalet Duygusu, Bugün Dünden Daha YARALI! 16-04-2020 14:34 TÜRKİYENİN CORONA VİRÜS İLE İMTİHANI! 13-04-2020 07:36 DIŞARIDAKİ MAHPUSTAN İÇERDEKİ SİYASİLERE! 05-04-2020 13:10 VİRÜS İLE YAŞAMAYA HAZIR MISINIZ? 26-03-2020 23:15 VİRÜSLE MÜCADELE NASIL OLMALI! 15-03-2020 11:21 BİR VEFASIZLIK ÖRNEĞİ: SAVAŞTEPE KÖY ENSTİTÜSÜ YERLEŞKESİ! 10-03-2020 09:51 “ŞEHİTLER TEPESİ BOŞ KALMAYACAK!” ÖYLE Mİ 01-03-2020 22:58 CHP, İKTİDARA HAZIR MI? 16-02-2020 06:53 KULLANILMA SIRASI ŞİMDİ DEPREME Mİ GELDİ! 08-02-2020 23:15 EFSANE OLMUŞ MÜDÜR YARDIMCILARI 04-02-2020 17:20 ATATÜRK’ÜN NECATİ ÖĞRETMEN OKULUNU ZİYARETİ 28-01-2020 17:51 DOĞAYI, YAŞAMI TAHRİP PAHASINA EKONOMİYİ CANLANDIRMA: BU NASIL SİYASET? 21-01-2020 00:53 KAMUDA KIYAFETLER İNANCA UYGUN HALE Mİ GETİRİLECEK! 13-01-2020 08:33 Yeni bir başlangıç olsun gelecek yıllar 29-12-2019 13:09 ÖĞRETMEN OKULU MÜDÜR YARDIMCISI MEHMET FUAT GÜNDÜZALP 23-12-2019 07:18 TÜRKİYEDE ÖZEL ÖĞRETİM NEYE HİZMET EDİYOR? 14-12-2019 09:08 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE SON NOKTA: BUYURUN CENAZE NAMAZINA! 30-11-2019 12:16 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN BİR ÖĞRETMEN 25-11-2019 10:47 YÜKSELEN DUVARLAR VE İKİYÜZLÜLÜK ÜZERİNE 16-11-2019 12:45 KİM KAYBEDİYOR? 05-11-2019 08:51 Yurtta Barış, Dünyada Barış! 30-10-2019 07:56 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN: ADNAN ÇAKMAKÇIOĞLU (1922-1998) 26-10-2019 23:35 OPERASYONA İÇİ YANARAK DESTEK OLANLARA BİR SORU! 11-10-2019 12:24 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TARİHİNDEN: OSMAN HATİPOĞLU 01-10-2019 07:34 POSMODERN SÜREÇTE EĞİTİM 23-09-2019 07:38 OKULLAR AÇILIRKEN 2019 TÜRKİYE’SİNDE EĞİTİMDE SORUNLAR! 07-09-2019 06:47 BİR BASKETBOL MAÇININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 04-09-2019 13:51 HUKUK DEVLETİ OLMADAN MODERN DEVLET OLUNMAZ! 03-09-2019 09:38 BİR ÖĞRETMEN YETİŞTİRME MODELİ: NECATİBEY EĞİTİM FAKÜLTESİ 27-08-2019 09:29 KAZ DAĞLARINA BAK, EĞİTİM İLE YABANCILAŞMIŞ İNSANI GÖR! 04-08-2019 07:50 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 MUHALEFET, SİSTEM DEĞİŞİKLİĞİNE HAZIR MI? 19-07-2019 09:43 BALIKESİR HALKEVİ NECATİ ÖĞRETMEN OKULU İLİŞKİSİ 11-07-2019 09:02 BU REFORMLA ÖĞRENCİ, SORU YERİNE SORUN ÇÖZEBİLECEK Mİ? 29-05-2019 07:56 TÜRKİYE DE ÖĞRETMEN YETİŞTİRME SİSTEMİ NASIL BOZULDU! 05-05-2019 08:05 İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 13-04-2019 09:26 AYIPLI SEÇİM! 02-04-2019 12:12 Toplumun yeni yıl hediyesi savaş mı olacak! 28-12-2018 09:06 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞA ÜZERİNE (2) 10-12-2018 09:00 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞANIN TEMELİNDE NE VAR? 24-11-2018 20:42 GÜZEL NEDİR, SEÇİM GERÇEKTEN BİZE Mİ AİT? 12-11-2018 12:07 MAHCUP MİLLİYETÇİLİK ÜZERİNE! 03-11-2018 00:23 BEKA SORUNU! 14-10-2018 07:32 Karma Eğitim İlkesine Alternatif Oluşturmak Demokratik Görev Olabilir mi? 13-09-2018 11:40 PARTİLER YAŞANAN YEREL SORUNLARIN NE KADAR FARKINDA! 10-09-2018 10:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (2) 18-08-2018 09:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (1) 13-08-2018 08:25 EĞİTİM HAKKI VE LİSEYE GEÇİŞ MODELİ ÜZERİNE! 02-07-2018 08:26 SATİ BEY’İN TÜRKİYEDE EĞİTİMİN MODERNLEŞMESİNE KATKILARI! 21-06-2018 06:05 ERDEMLİ İNSAN YETİŞTİRME YOLU OLARAK EĞİTİM! 10-06-2018 01:34 EĞİTİMDE ETİK VE AHLAKİLİK SORUNU! 03-06-2018 15:31 CHP’NİN CUMHURBAŞKANI ADAYI İÇİN BİR FİKRİM VAR! 30-04-2018 07:51 TEOG YERİNE BU SİSTEMİ Mİ BULDUNUZ? 01-04-2018 02:04 2017’DE EĞİTİMDE NE DEĞİŞTİ! 26-12-2017 17:11 Parası olana eğitim ve sağlık/ Bağlılığı olana iş ve koruma! 09-12-2017 19:11 Öğretmen nasıl değerlendirilmeli? 06-11-2017 22:37 Lider nasıl yetişir? 08-10-2017 09:45 SORUN TEOG DEĞİL, YÖNLENDİRME SİSTEMİ! 24-09-2017 09:24 Eğitimde Adalet var mı? 04-09-2017 19:29 Uhrevileşmeye doğru! 10-08-2017 16:23 YENİ” PROGRAMLAR ÜLKEYE NE GETİRİR! 23-07-2017 13:35 Anlam Arayışı 01-07-2017 12:54 Zorunlu Arabuluculuk 20-06-2017 20:39 MESLEKİ EĞİTİM ANLAYIŞIMIZ NASIL DOĞDU, NASIL GELİŞTİ? 08-06-2017 15:09 ÖĞRETMEN NASIL GÖRÜNMELİ? 28-05-2017 08:27 CHP'NİN SORUNU, TÜRKİYE'NİN SORUNU 07-05-2017 11:09 “BİZ VE DİĞERLERİ”/ İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 23-04-2017 10:41 BİR TEŞEKKÜR İÇİN BORÇLANMAK! 16-04-2017 09:45 YGS SONUÇLARI VE ORTAYA ÇIKAN EĞİTİM HALİ ÜZERİNE? 03-04-2017 13:29 Öğretmen Atamalarında Keyfilik! 18-03-2017 19:03 EVRİM KARŞITI YAPILANDIRMACILAR! 06-02-2017 10:50 BİREY OLABİLMEK! 01-02-2017 08:00 AKIL TUTULMASI 18-01-2017 09:07 ZİHİNSEL BECERİ VE YARATICILIK NASIL ÖLÇÜLÜR? 08-01-2017 09:58 Yeni Yıl Kutlamasına İntizar 31-12-2016 12:32 EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALE VE DEĞİŞİM İHTİYACI 20-12-2016 06:49 İDEOLOJİ, EĞİTİM VE DEĞİŞİM! 09-12-2016 11:56 Eğitimde İşler Yolunda mı ? 05-12-2016 10:10
ARŞİV ARAMA
Mersin Adana Tren Saatleri 2021
Gazetemiz MEİGDER Üyesidir
Meigder