DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Ali Türer
Ali Türer
Giriş Tarihi : 18-05-2021 11:22

İNANCIN ARAÇSALLAŞMIŞ HALİ ÜZERİNE!

Kim, neye nasıl inanır, bunu konuşmayı etik bulmam, hatta zül sayarım. İlahiyatçı değilim, fakat dinin Osmanlı-Türk toplumsal değişim geleneği içinde oynadığı rol üzerinde, eğitim yaşantıları üzerindeki etkisi üzerinde, çalışmışlığım kafa yormuşluğum vardır. Buradan edindiğim bazı çıkarımları paylaşmak isterim. Nereden çıktı şimdi bu, derseniz, günümüzde iktidarda ipleri elinde tutan, dini araçsallaştırılmayı meşru hale getirecek adımlar atıyor, bir anayasa değişikliği kapıda da ondan.

Sünni İslam, kendisini yaşam biçimi seçen devletlerde, yönetenlerin elinde araç haline geliyor. Sünni İslam’ın iman ile ameli birleştirilmesinin; inancı, ortaya konan davranışta görmek istemesinin doğal sonucu bu. İkiz kardeşlerden Şer’i Hukuk devlet toplum ilişkilerinde, Örf’i hukuku öne çıkarıyor. Bunu ilk kez ben söylemiyorum, buna vurgu yapan pek çok tarihçi var.

Bâtınilik, “öz’e (batın’a) sahip olan zahire (görünüşe-şekle) önem vermez” ilkesini düşüncesinin merkezine alır. Böylece öze sahip olma yolunda, imanı, akıl ile temellendirmenin yolu açılır. Bu yaklaşım içinde iman, yaşamı bütünlüğü içinde kavrayan, daha geniş, daha hoşgörülü, sûfî bir içerik kazanır. Türklerin İslamiyet’i kabul edişinde Batınilik, Şaman kültür ile İslam kültürünün buluşma zemininde “ata” (Korkut Ata, Irkıl Ata, Ahmet Ata vb..) elinde ortaya çıktı, Anadolu’da Babailik, Bektaşilik gibi isimler aldı.

Varoluşunu, daha fazla ülkeyi kendine katma yoluyla sürdürmek zorunda olan devlet, Bâtınilik gibi yoruma açık bir inanç sistemi üzerinden dört kıtaya yayılamazdı. İslam devletinin, Cihat çağrısına, Gaza İlkesine ihtiyacı vardı. Bu da ancak daha sert, dogmaya dayalı, davranışı doğrudan tanımlayacak bir inanç sistemi üzerinden mümkün olabilirdi.

İçinde bulunduğumuz kültür içinde, İslam Aydınlanması içinde yer alan Farabi, İbn-i-Sina, İbn-i Rüşt, İbn-i Hadun, Buruni gibi felsefecilerin açtığı yoldan değil de, neden akıla kuşku ile bakan, çözümü imanda bulan İmam Gazali peşinden gidildiğini anlamayı, bu açıklama mümkün hale getirir.

Sünni İslam, XII.-XV. Yüzyıllar arasında kurumsallaşmasını medreseler üzerinden gerçekleştirdi. Bu süreçte Tarikatlar, Ahilik örgütleri, Fütüvvet örgütleri, Abdalan-ı Rum, Bacıyan-ı Rum gibi aynı zamanda birer eğitim merkezi olan yapılar, tekkeler, zaviyeler özerkliklerini tümüyle yitirdiler. İslam âlimleri, Sünni İslam üzerinden İlmiye Sınıfı içinde kontrol altına alındılar. Bu İslam tarihi içinde içtihat yolunun kapandığı gibi bir tartışmaya da yol açtı.

Bu süreçte devlet yönetimi de, Türkmen Aristokrasi’sinden (Türkmen beylerinden oluşan kurul), devşirmelerden seçilen, padişahın birebir hizmetlilerinden oluşan kapıkullu (divan) eline geçti.

Sistemi meşrulaştırma işinde hukuki alt yapıyı Fıkıh oluşturdu. Allah’a özgür irade ile bağlanan (hürriyet kuramı) padişah, aynı zamanda kan (örf) yolu ile iktidarı elinde tutan (bu gün bu kontrollü seçim ile oluyor) olarak, mülkiyet kuramı gereğince Allah katında toplumun velayetini de üstlenmiş oluyordu. Bu durumda devleti yönetme işi, ilahi bir görev (Velayet-i Amme) haline geldi. Ortaya çıkana da Hilafet dendi. İslam dini, devleti yönetenlerin elinde meşru bir araç haline böyle geldi.

Bu yapı içinde, Padişahın (günümüzde partili cumhurbaşkanı) davranışları üzerinde, herhangi bir fiili kontrol, denetim mekanizması yoktur. Tek bir denetim mekanizması vardır, o da şeriata uygun davranmayan padişaha karşı isyan hakkı. Bakarsanız, Osmanlı devletindeki isyanların hemen hepsinin, “padişah, şeriatın gereğini yerine getirmedi” gerekçesi ile çıktığını görürsünüz. Padişahların, yaptıklarının İslam’a uygun olduğuna dair Şeyhülislamdan fetva alma ihtiyacı duymaları bundandır.

Bu yapıda olduğu gibi korunmaya çalışılan, Allah ile Kul arasındaki ilişkiden kaynağını alan, padişah-kapıkulu, pir-mürit, usta-çırak, hoca-talebe arasındaki bire bir ilişkilerdir. İlmiye sınıfı içinde üretilen bütün o moral dayanaklar, hukuk, aslında bunun içindir.

İlişkinin bir yanında koşulsuz itaat, diğer yanında koruma-kollama yer alır. Zenginlik, güç, saygınlık bir mülke sahip olmaktan gelmez. Padişahın ne kadar yakınında olduğunuza, onun işine ne kadar yaradığınıza bağlı olarak belirlenir. Ama huzurdan çıkarken her an cellâdın eline bırakılma riski de vardır. Üstelik bu, cellâdın önüne yatan için onurdur. Biat kültürü dediğimiz ilişki biçimidir bu. Bugün, istifanın bile liderin takdirine bağlı olması, bu kültürün yaşatıldığını gösterir.

Bu ilişkide, taraf, sözleşme, rekabet, pazar, uzlaşma, mülk gibi kavramlar, Batı’da kullanılan içeriğe (anlama) sahip değildirler. Belirli bir statüko içinde özel anlam yüklenirler. Allah, taraflardan biri değildir. Mülkün sahibi siz değilsiniz. Siz sadece emanet aldığınız mülkü, size söylenen yolda kullanmakla yükümlü kullarsınız (Velayet-i Hassa). Can benim değil mi intihar ederim, diyemezsiniz.

Asıl olan, bu ilişki biçimini değişmeden, olduğu gibi (anı daim) korumak ve sürdürmektir. Değişim kötüdür. O nedenle Osmanlı devletinde (Klasik dönem, XV.-XII yüzyıllar) çok sesli müzik yoktur, Batı’lı anlamda resim yoktur. Minyatür ile idare etmek zorunda kalırsınız.

Biat kültürünün anlamı buradan gelir. Bu ilişkiyi bir üretim ilişkisi olarak tanımlamak da doğru değildir. Çünkü Batılı anlamda tarafların, mülkiyetin, sözleşmenin olmadığı yerde üretim ilişkisinden söz edemezsiniz. Bu, özünde bir paylaşım kültürüdür.

Bu kültür, ancak savaşlardan elde edilen ganimet sayesinde sürdürülebilmiştir. Savaşlar için harcanan, savaşlardan misli ile geri dönmeyince büyü bozulmuştur. Tımar sistemi ile bağları kopan sipahiler (Celaliler) önüne geleni yağmalamaya başlarlar. Ulemanın oğlu daha beşikte iken ulama ilan edilir. İnsanlar yeniçeri zulmünden gece sokağa çıkamaz hale gelirler. Fuzuli bu yozlaşmayı, “Selam verdim, rüşvet değil diye almadılar” şeklinde özlü biçimde anlatmıştır.

Çöküş dönemlerinde dini söylem daha da katılaşır. Tarikatların sayısı artar. Paramiliter örgütler, mafya tipi örgütlenmeler racon keser. Ulema bölünür, birbirine düşer. Eğitime müdahale de artar. Bugün yeniden medyatik mafyaların sosyal medyada yayımlanan kasetleri ile yatıp kalkıyor olmamız, mafya devlet ilişkilerinin konuşuluyor olması anlamlıdır.

Bunun sonu hüsrandır.

İkinci Abdülhamit merkezi otoriteyi güçlendirecek eleman yetiştirmek için modern eğitimi Anadolu’da yaygınlaştırırken, bir yandan da kontrolü elde tutmak için okulların programlarını alabildiğine dinileştirdi. Programları belirlenen biçimiyle uygulatmak için her okulun başına hafiye dikti. Bizde modern eğitimin teftiş ayağı böyle oluştu. Fakat bu, modern eğitim içinden Jön Türklerin çıkmasını, Jön Türklerin Abdülhamit’in altından tahtı çekmelerini engelleyemedi. Korkulan hep başa gelir.

Dinin araç olarak kullanımı, en açık haliyle bunalım dönemlerinde ortaya çıkar. Allah’ın nezdinde toplumun velayetini üstlenen, bulanım dönemlerini atlatmak için, oyunun kurallarını (şer’i ve Örfi hukuk ile oynayarak) yeniden ve yeniden değiştirmek zorunda kalır. Yakın çevresindekileri motive edecek araçlar (ulufe, makam dağıtma gibi) kullanır. Hazine tamtakır, kuru bakırdır, fakat itibardan da tasarruf yapılmaz. Çünkü başkaca bir çare de yoktur.

Dini araçsallaştırmayı meşru hale getirmenin sonu utançtır, yozlaşmadır.

NELER SÖYLENDİ?
@
Ali Türer

Ali Türer

DİĞER YAZILARI EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALE 14-06-2021 21:42 HALASKARLAR ARASI KAVGA 31-05-2021 21:56 İNANCIN ARAÇSALLAŞMIŞ HALİ ÜZERİNE! 18-05-2021 11:22 İKİZDERE DİRENİŞİ VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ! 10-05-2021 21:31 HEDONİZME VE UTANCA DAİR 20-04-2021 18:08 BİR GARİP DARBE TEŞEBBÜSÜ VE SONUÇLARI ÜZERİNE! 08-04-2021 10:45 KARDEŞLİKLER ÜZERİNE 05-04-2021 09:25 DEVLETİN DİNİ OLMAZ DA MİLLETİ OLUR MU? 19-03-2021 07:16 ANILAR: NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ YILLARIM 11-03-2021 10:58 PROGRAMCI GÖZÜYLE ANAYASA! 02-03-2021 08:57 TÜRKİYEDE ÜNİVERSİTE GERÇEĞİ 15-02-2021 09:32 KATILIMCI DEMOKRASİ ÜZERİNE 02-02-2021 22:26 MODERNLEŞMEYİ ETKİLEYEN DÜŞÜNCE AKIMLARI, EĞİTİMDEKİ SONUÇLARI 23-01-2021 21:08 İSLAMCILIK- BATICILIK- TÜRKÇÜLÜK ÇATIŞMASI İÇİNDE İSTİKRAR ARAYIŞI! 12-01-2021 19:10 2021 TÜRKİYESİNDE, EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALENİN SONUÇLARI ÜZERİNE 01-01-2021 21:01 OSMANLI-TÜRK GELENEĞİ İÇİNDE MEDRESELER 21-12-2020 01:10 İNSAN HAKLARI MI DEDİNİZ? 11-12-2020 09:46 “ÇIKMAZ BU YOLUN BİR YERE!” 16-11-2020 08:45 UZAKTAN ÖĞRETİMDE BARİ ÖĞRETMENİ RAHAT BIRAKIN! 31-10-2020 08:26 YENİ NORMAL: İKTİDAR DEVLET, MUHALEFET DÜŞMAN! 16-10-2020 16:06 TUHAF İŞLER 11-10-2020 07:09 TÜRKİYE’DE ÖĞRETMEN YETİŞTİRME 04-10-2020 12:36 MEMLEKETİN HALİ VE YENİDEN ATATÜRK MESELESİ ÜZERİNE! 26-09-2020 06:52 DARBECİLER, BİR ÖĞRETMEN OKULUNU NASIL YÖNETİR? 14-09-2020 05:56 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE ÇÜRÜME DÖNEMİ 07-09-2020 08:37 KUŞKANADI: BİR GONCA HİKÂYESİ 01-09-2020 07:50 NEYİ GÜÇLENDİRMELİ, MERKEZİ Mİ, YERELİ Mİ? (2) 24-08-2020 01:58 NEYİ GÜÇLENDİRMELİ, MERKEZİ Mİ, YERELİ Mİ? 15-08-2020 19:54 AH ŞU LİBOŞLAR! (2 09-08-2020 21:56 AH ŞU LİBOŞLAR! 03-08-2020 07:51 Cumhuriyeti 2. yüzyıla taşıyacak partiden, parti içi demokrasi manzaraları! 27-07-2020 08:15 101 AKSAÇLI’DAN MUHALEFETE ÇAĞRI! 21-07-2020 16:43 KONJONKTÜRÜ SÜRDÜRMEDE İDEOLOJİLERİN ROLÜ ÜZERİNE! (2) 18-07-2020 18:44 İDEOLOJİLERİN ROLÜ ÜZERİNE! (1) 14-07-2020 09:43 Abdülhamit üzerinden Türkçü-islamcı kapışması ve çağrıştırdıkları! 06-07-2020 10:36 BİR ANI: DURSUN DUMAN NASIL KATLEDİLDİ! 26-06-2020 00:46 DAYANIŞMAYA ENGEL DAVRANIŞ KALIPLARI VE ÖNYARGILAR ÜZERİNE! 17-06-2020 01:10 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜNDE BİR SALDIRI, BİR ÖLÜM: NAVER ENGİN 11-06-2020 09:52 CHP İKTİDARINDA NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ VE BALIKESİR’DE SOL (1978) 04-06-2020 23:02 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜNDE ÇATIŞMALI YILLAR -1- (1976-1977) 31-05-2020 05:34 KURTULUŞ SAVAŞI YILLARINDA KARESİ DARÜLMUALLİMATI 28-05-2020 08:47 DEVRİM ÇOCUKLARININ NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ KAVGASI (1972-1976) 21-05-2020 03:29 BALIKESİR’DE 1968’Lİ YILLAR VE NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ ÖĞRENCİ ÖRGÜTÜ 15-05-2020 08:49 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TALEBE CEMİYETİ 08-05-2020 09:56 ANILARA YOLCULUK: 1 MAYIS 1977! 01-05-2020 10:34 BUGÜN 23 NİSAN, NEYİ KUTLAYACAĞIZ, NE İLE ÖVÜNECEĞİZ! 23-04-2020 19:40 Toplumda Adalet Duygusu, Bugün Dünden Daha YARALI! 16-04-2020 14:34 TÜRKİYENİN CORONA VİRÜS İLE İMTİHANI! 13-04-2020 07:36 DIŞARIDAKİ MAHPUSTAN İÇERDEKİ SİYASİLERE! 05-04-2020 13:10 VİRÜS İLE YAŞAMAYA HAZIR MISINIZ? 26-03-2020 23:15 VİRÜSLE MÜCADELE NASIL OLMALI! 15-03-2020 11:21 BİR VEFASIZLIK ÖRNEĞİ: SAVAŞTEPE KÖY ENSTİTÜSÜ YERLEŞKESİ! 10-03-2020 09:51 “ŞEHİTLER TEPESİ BOŞ KALMAYACAK!” ÖYLE Mİ 01-03-2020 22:58 CHP, İKTİDARA HAZIR MI? 16-02-2020 06:53 KULLANILMA SIRASI ŞİMDİ DEPREME Mİ GELDİ! 08-02-2020 23:15 EFSANE OLMUŞ MÜDÜR YARDIMCILARI 04-02-2020 17:20 ATATÜRK’ÜN NECATİ ÖĞRETMEN OKULUNU ZİYARETİ 28-01-2020 17:51 DOĞAYI, YAŞAMI TAHRİP PAHASINA EKONOMİYİ CANLANDIRMA: BU NASIL SİYASET? 21-01-2020 00:53 KAMUDA KIYAFETLER İNANCA UYGUN HALE Mİ GETİRİLECEK! 13-01-2020 08:33 Yeni bir başlangıç olsun gelecek yıllar 29-12-2019 13:09 ÖĞRETMEN OKULU MÜDÜR YARDIMCISI MEHMET FUAT GÜNDÜZALP 23-12-2019 07:18 TÜRKİYEDE ÖZEL ÖĞRETİM NEYE HİZMET EDİYOR? 14-12-2019 09:08 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE SON NOKTA: BUYURUN CENAZE NAMAZINA! 30-11-2019 12:16 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN BİR ÖĞRETMEN 25-11-2019 10:47 YÜKSELEN DUVARLAR VE İKİYÜZLÜLÜK ÜZERİNE 16-11-2019 12:45 KİM KAYBEDİYOR? 05-11-2019 08:51 Yurtta Barış, Dünyada Barış! 30-10-2019 07:56 NECATİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TARİHİNDEN: ADNAN ÇAKMAKÇIOĞLU (1922-1998) 26-10-2019 23:35 OPERASYONA İÇİ YANARAK DESTEK OLANLARA BİR SORU! 11-10-2019 12:24 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TARİHİNDEN: OSMAN HATİPOĞLU 01-10-2019 07:34 POSMODERN SÜREÇTE EĞİTİM 23-09-2019 07:38 OKULLAR AÇILIRKEN 2019 TÜRKİYE’SİNDE EĞİTİMDE SORUNLAR! 07-09-2019 06:47 BİR BASKETBOL MAÇININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 04-09-2019 13:51 HUKUK DEVLETİ OLMADAN MODERN DEVLET OLUNMAZ! 03-09-2019 09:38 BİR ÖĞRETMEN YETİŞTİRME MODELİ: NECATİBEY EĞİTİM FAKÜLTESİ 27-08-2019 09:29 KAZ DAĞLARINA BAK, EĞİTİM İLE YABANCILAŞMIŞ İNSANI GÖR! 04-08-2019 07:50 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 İZMİR GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİNDE NELER OLUYOR 25-07-2019 08:04 MUHALEFET, SİSTEM DEĞİŞİKLİĞİNE HAZIR MI? 19-07-2019 09:43 BALIKESİR HALKEVİ NECATİ ÖĞRETMEN OKULU İLİŞKİSİ 11-07-2019 09:02 BU REFORMLA ÖĞRENCİ, SORU YERİNE SORUN ÇÖZEBİLECEK Mİ? 29-05-2019 07:56 TÜRKİYE DE ÖĞRETMEN YETİŞTİRME SİSTEMİ NASIL BOZULDU! 05-05-2019 08:05 İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 13-04-2019 09:26 AYIPLI SEÇİM! 02-04-2019 12:12 Toplumun yeni yıl hediyesi savaş mı olacak! 28-12-2018 09:06 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞA ÜZERİNE (2) 10-12-2018 09:00 ÖĞRETMEN YETİŞTİRMEDE YAŞANAN KARMAŞANIN TEMELİNDE NE VAR? 24-11-2018 20:42 GÜZEL NEDİR, SEÇİM GERÇEKTEN BİZE Mİ AİT? 12-11-2018 12:07 MAHCUP MİLLİYETÇİLİK ÜZERİNE! 03-11-2018 00:23 BEKA SORUNU! 14-10-2018 07:32 Karma Eğitim İlkesine Alternatif Oluşturmak Demokratik Görev Olabilir mi? 13-09-2018 11:40 PARTİLER YAŞANAN YEREL SORUNLARIN NE KADAR FARKINDA! 10-09-2018 10:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (2) 18-08-2018 09:40 POST MODERN YAKLAŞIMLARIN EĞİTİME ETKİLERİ (1) 13-08-2018 08:25 EĞİTİM HAKKI VE LİSEYE GEÇİŞ MODELİ ÜZERİNE! 02-07-2018 08:26 SATİ BEY’İN TÜRKİYEDE EĞİTİMİN MODERNLEŞMESİNE KATKILARI! 21-06-2018 06:05 ERDEMLİ İNSAN YETİŞTİRME YOLU OLARAK EĞİTİM! 10-06-2018 01:34 EĞİTİMDE ETİK VE AHLAKİLİK SORUNU! 03-06-2018 15:31 CHP’NİN CUMHURBAŞKANI ADAYI İÇİN BİR FİKRİM VAR! 30-04-2018 07:51 TEOG YERİNE BU SİSTEMİ Mİ BULDUNUZ? 01-04-2018 02:04 2017’DE EĞİTİMDE NE DEĞİŞTİ! 26-12-2017 17:11 Parası olana eğitim ve sağlık/ Bağlılığı olana iş ve koruma! 09-12-2017 19:11 Öğretmen nasıl değerlendirilmeli? 06-11-2017 22:37 Lider nasıl yetişir? 08-10-2017 09:45 SORUN TEOG DEĞİL, YÖNLENDİRME SİSTEMİ! 24-09-2017 09:24 Eğitimde Adalet var mı? 04-09-2017 19:29 Uhrevileşmeye doğru! 10-08-2017 16:23 YENİ” PROGRAMLAR ÜLKEYE NE GETİRİR! 23-07-2017 13:35 Anlam Arayışı 01-07-2017 12:54 Zorunlu Arabuluculuk 20-06-2017 20:39 MESLEKİ EĞİTİM ANLAYIŞIMIZ NASIL DOĞDU, NASIL GELİŞTİ? 08-06-2017 15:09 ÖĞRETMEN NASIL GÖRÜNMELİ? 28-05-2017 08:27 CHP'NİN SORUNU, TÜRKİYE'NİN SORUNU 07-05-2017 11:09 “BİZ VE DİĞERLERİ”/ İKİYÜZLÜ SİYASET ÜZERİNE! 23-04-2017 10:41 BİR TEŞEKKÜR İÇİN BORÇLANMAK! 16-04-2017 09:45 YGS SONUÇLARI VE ORTAYA ÇIKAN EĞİTİM HALİ ÜZERİNE? 03-04-2017 13:29 Öğretmen Atamalarında Keyfilik! 18-03-2017 19:03 EVRİM KARŞITI YAPILANDIRMACILAR! 06-02-2017 10:50 BİREY OLABİLMEK! 01-02-2017 08:00 AKIL TUTULMASI 18-01-2017 09:07 ZİHİNSEL BECERİ VE YARATICILIK NASIL ÖLÇÜLÜR? 08-01-2017 09:58 Yeni Yıl Kutlamasına İntizar 31-12-2016 12:32 EĞİTİME İDEOLOJİK MÜDAHALE VE DEĞİŞİM İHTİYACI 20-12-2016 06:49 İDEOLOJİ, EĞİTİM VE DEĞİŞİM! 09-12-2016 11:56 Eğitimde İşler Yolunda mı ? 05-12-2016 10:10
ARŞİV ARAMA
Mersin Adana Tren Saatleri 2021
Gazetemiz MEİGDER Üyesidir
Meigder