DİPLOMASİ TARİHİNİN EN İLGİNÇ ARMAĞANLARI YENİDEN GÜNDEMDE
Devlet başkanları yüzyıllardır yalnızca anlaşmalar imzalamıyor; ülkelerini simgeleyen armağanlar da veriyor. Pandalardan Komodo ejderlerine, develerden lüks otomobillere uzanan bu ilginç hediyelerin her birinin ardında ayrı bir diplomasi hikâyesi yatıyor.
Bir armağan bazen iki ülke arasındaki dostluğun simgesi oluyor, bazen uluslararası tartışmalara yol açıyor, bazen de diplomasi tarihinin unutulmayan anıları arasındaki yerini alıyor.
Çin’in Amerika’ya armağan ettiği pandalar, Fransa Cumhurbaşkanı Hollande’ın devesi, Putin’in Kim Jong-un’a verdiği makam otomobili, Hillary Clinton’ın “reset” düğmesi ve Berlusconi’nin Hollanda Başbakanı’na hediye ettiği saat… İşte diplomasi tarihinin en ilginç armağanlarından bazıları…
Erdoğan’ın NATO Zirvesi’nde liderlere verdiği hediyeden yola çıkarak, diplomasi tarihinin en sıra dışı armağanlarını araştırdım. Ortaya, dünya liderlerinin unutulmayan diplomatik jestlerini bir araya getiren ilginç bir dosya çıktı.
(Haberin Hollandacası en altta.
De Nederlandse versie staat onderaan)
Ankara’da gerçekleştirilen NATO Zirvesi, yalnızca alınan kararlar ve yapılan siyasi görüşmelerle değil, liderler arasında gerçekleşen diplomatik jestlerle de dünya gündeminde yer aldı.
Zirvenin ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, toplantıya katılan devlet ve hükümet başkanlarına verdiği hediyeler, birçok ülkede farklı açılardan değerlendirildi. Kimileri bu hediyeleri Türkiye’nin köklü devlet geleneğinin bir devamı olarak yorumladı, kimileri ise, özellikle Hollanda Başbakanı Rob Jetten’e verilen tabancanın sembolik anlamı üzerinde durdu. Hatta bazı uluslararası medya organları, haberlerini yalnızca bu armağan üzerine kurdu.
Bazı yorumcular bunun tarihî ve kültürel bir armağan olduğunu savunurken, bazıları ise diplomatik hediyelerde silah tercih edilmesini tartışmaya açtı.
En dikkat çekici değerlendirmelerden biri Hollanda’dan geldi. Ülkenin en yüksek tirajlı gazetelerinden De Telegraaf, Erdoğan’ın Rob Jetten’e verdiği tabancayı tek başına haberleştirmek yerine, bu olayı diplomasi tarihindeki ilginç hediyeleri hatırlatmak için bir başlangıç noktası olarak kullandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderlere armağan ettiği tabanca, TİSAŞ tarafından üretilen ve geleneksel Türk süsleme sanatlarıyla bezeli özel üretim bir modeldi. Ankara, bu hediyenin Türk savunma sanayisini ve zanaatkârlığını simgeleyen sembolik bir armağan olduğunu vurguladı.
Ben de bunun üzerine diplomasi tarihinin sayfalarını karıştırdım ve şu sorunun cevabını aradım: “Dünya liderleri birbirlerine daha önce hangi sıra dışı hediyeleri verdi?”
Tabii ki ortaya hem ilginç hem de renkli olaylar çıktı.
Aslında diplomatik hediyeler, devletler arasındaki ilişkilerin en eski geleneklerinden biridir. Yüzyıllardır hükümdarlar, krallar, cumhurbaşkanları ve başbakanlar, resmî ziyaretlerde birbirlerine ülkelerini simgeleyen armağanlar sunuyor. Bu hediyeler bazen dostluğu, bazen teşekkürü, bazen de iki ülke arasındaki kültürel bağları temsil ediyor. Çoğu zaman maddi değerinden çok taşıdığı anlam önem kazanıyor.
Ancak diplomasi tarihinde öyle hediyeler var ki, aradan onlarca yıl geçmesine rağmen unutulmuyor. Kimisi dünyanın en sevimli hayvanları olarak hafızalara kazınıyor, kimisi uluslararası bir diplomatik gafa dönüşüyor, kimisi ise yıllarca mizah konusu oluyor.
Benim ortaya çıkardığım dosya, işte bu unutulmayan örnekleri bir araya getiriyor.
Araştırmamda, sadece Erdoğan’ın verdiği tabanca yer almıyor. Çin’in Amerika’ya armağan ettiği pandalar, Endonezya’nın hediye ettiği Komodo ejderleri, Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande’a verilen deve, Vladimir Putin’in Kim Jong-un’a armağan ettiği lüks makam otomobili, Hillary Clinton’ın diplomasi tarihine geçen “reset düğmesi”, Silvio Berlusconi’nin, Hollanda Başbakanı Jan Peter Balkenende’ye verdiği pahalı kol saati ve hatta içinden karıncalar çıkan dev bir portre halısı da dosyanın dikkat çeken örnekleri arasında bulunuyor.
Hediyelerin her birinin ayrı bir hikâyesi var…
Kimisi dostluk göstergesi olarak verildi.
Kimisi diplomatik nezaketin sembolü oldu.
Kimisi ise veren kadar alanı da zor durumda bıraktı.
Bazıları müzelerde sergilendi…
Bazıları yıllarca hayvanat bahçelerinde milyonlarca ziyaretçiyi ağırladı…
Bazıları da diplomasi tarihinin en ilginç anıları arasına girdi.
Şimdi gelin, arayıp bulduğum bu ilginç armağanların hikâyelerine birlikte göz atalım.
PANDALAR, DİPLOMASİ TARİHİNİN EN SEVİLEN HEDİYESİ OLDU
Bu dosyada ilk sırayı, belki de diplomasi tarihinin en sempatik armağanı alıyor. Yıl 1972…
ABD Başkanı Richard Nixon, Çin’e yaptığı tarihi ziyaret sırasında yalnızca iki ülke arasındaki buzları eritmekle kalmadı, aynı zamanda dünya kamuoyunun uzun yıllar unutmayacağı bir hediyeyle ülkesine döndü. Çin Başbakanı Zhou Enlai, Nixon’a iki dev panda hediye etti.
Bu jest, o dönemde Amerika ile Çin arasında başlayan yeni dönemin en güçlü sembollerinden biri olarak kabul edildi.
İşin ilginç yanı, bu hediyenin önceden planlanmamış olmasıydı. First Lady Pat Nixon, ziyaret sırasında pandaların ne kadar sevimli olduklarını söyleyince, Çin Başbakanı gülümseyerek, “O halde size iki panda hediye edelim.” karşılığını verdi.
Kısa süre sonra Ling-Ling ve Hsing-Hsing adlı iki panda Washington Hayvanat Bahçesi’ne getirildi. Milyonlarca Amerikalı yıllarca bu iki pandayı görmek için hayvanat bahçesine akın etti. Böylece iki hayvan, belki de tarihin en başarılı diplomatik armağanı olarak kayıtlara geçti.
ENDONEZYA, AMERİKA’YA KOMODO EJDERİ GÖNDERDİ
Diplomaside her hediye panda kadar sevimli olmuyor.
Endonezya Devlet Başkanı Suharto’nun tercihi ise çok daha farklıydı.
1986 yılında ABD Başkanı Ronald Reagan’a iki Komodo ejderi hediye edildi. Dünyanın en büyük kertenkele türü olan bu dev sürüngenler, ilk bakışta dostluk armağanından çok korku filmi kahramanlarını andırıyordu. Ancak Endonezya açısından Komodo ejderi, ülkenin en önemli doğal simgelerinden biriydi ve bu nedenle son derece anlamlı bir hediyeydi.
Suharto, dört yıl sonra aynı hediyeyi bu kez Başkan George H. W. Bush’a verdi. Daha sonra yapılan incelemelerde, Amerika’ya gönderilen üç Komodo ejderinin de erkek olduğu ortaya çıktı. Buna rağmen hayvanlar Chicago Hayvanat Bahçesi’nin yetiştirme programında önemli rol oynadı ve dünyaya gelen çok sayıdaki yavrunun genetik çeşitliliğine katkı sağladı. Böylece ilk bakışta ilginç görünen bu armağan, bilimsel açıdan da değer kazandı.
FRANSA CUMHURBAŞKANI’NA HEDİYE EDİLEN DEVE, SOFRADA SON BULDU
Araştırma dosyamdaki en ilginç hikâyelerden biri ise Fransa’nın eski Cumhurbaşkanı François Hollande’a ait. Hollande, 2013 yılında Mali’yi ziyaret ettiğinde, Fransız ordusunun ülkedeki cihatçı gruplara karşı verdiği desteğe teşekkür amacıyla kendisine bir deve hediye edildi. Bu armağan, Mali halkının minnettarlığını göstermek için seçilmişti ve büyük bir jest olarak kabul edildi.
Ancak bu hikâyenin sonu beklenmedik şekilde gelişti. Hollande, doğal olarak deveyi Fransa’ya götüremedi. Hayvanın iyi bakılması için Mali’de güvenilir bir aileye emanet edilmesini istedi. Fakat aradan çok geçmeden, deveyi emanet alan ailenin hayvanı keserek yediği ortaya çıktı. Olay kısa sürede dünya basınının ilgisini çekti ve diplomasi tarihinin en talihsiz hediyelerinden biri olarak hafızalara kazındı.
Bu üç örnek bile, devlet adamları arasında verilen hediyelerin yalnızca maddi değerden ibaret olmadığını gösteriyor. Kimi zaman iki panda, iki ülke arasındaki dostluğun simgesi oluyor…
Kimi zaman bir Komodo ejderi, ülkesinin doğal zenginliğini temsil ediyor…
Kimi zaman da iyi niyetle verilen bir deve, yıllarca anlatılacak ilginç bir hikâyeye dönüşüyor.
PUTİN’İN LÜKS MAKAM OTOMOBİLİ BİLE KİM JONG-UN’U İKNA EDEMEDİ
Araştırma dosyamda yer alan en güncel örneklerden biri, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Kuzey Kore lideri Kim Jong-un arasında yaşanan ilginç hediyeleşme oldu.
Putin, 2024 yılında Pyongyang’a yaptığı resmi ziyaret sırasında Kim Jong-un’a, Rus otomotiv sanayisinin gururu sayılan Aurus Senat marka lüks bir makam otomobili hediye etti. Devlet başkanları için özel olarak üretilen bu araç, Rusya’nın en prestijli otomobilleri arasında gösteriliyor ve Kremlin tarafından da resmi törenlerde kullanılıyor.
Hediye teslim edildikten sonra iki lider, Pyongyang sokaklarında Aurus ile kısa bir tur attı. Dünya basınına servis edilen görüntülerde, Putin direksiyonda, Kim Jong-un ise yanında otururken samimi görüntüler veriyordu. Ama bu dostluk gösterisi uzun sürmedi. Putin ülkesine döndükten kısa bir süre sonra Kim Jong-un, yeniden en sevdiği makam aracı olan Mercedes-Maybach’ı kullanmaya başladı. Üstelik bu otomobilin, Kuzey Kore’ye uygulanan uluslararası yaptırımlara rağmen ülkeye kaçak yollarla getirildiği biliniyordu. Böylece milyonlarca dolar değerindeki Rus hediyesi, beklenen etkiyi yaratamadı.
HILLARY CLINTON’IN “RESET” DÜĞMESİ DİPLOMASİ TARİHİNE GAF OLARAK GEÇTİ
Diplomatik hediyeler bazen dostluğu pekiştiriyor, bazen de unutulmayacak hatalara dönüşüyor. Bunun en bilinen örneklerinden biri, ABD’nin eski Dışişleri Bakanı Hillary Clinton’ın Rus mevkidaşı Sergey Lavrov’a verdiği sembolik “reset” düğmesi oldu. 2009 yılında Obama yönetimi, Rusya ile ilişkilerde yeni bir sayfa açmak istiyor ve bunu sembolik bir hediyeyle dünyaya duyurmayı planlıyordu.
Hazırlanan kırmızı düğmenin üzerine İngilizce “reset” yani “yeniden başlat” yazılacaktı. Ancak Rusça çeviri yapılırken ciddi bir hata yapıldı. Düğmenin üzerine, “yeniden başlat” yerine “aşırı yükleme” anlamına gelen kelime yazılmıştı. Lavrov hediyeyi alır almaz hatayı fark etti ve gülümseyerek, “Yanlış yazmışsınız.” dedi. Clinton da aynı tebessümle karşılık verdi ve “Bu konuda sizi suçlamayacağız.” diyerek durumu espriye çevirmeye çalıştı. İki bakan daha sonra birlikte düğmeye bastılar ama beklenen “yeni başlangıç” hiçbir zaman gerçekleşmedi. Aradan geçen yıllar, bu küçük çeviri hatasının aslında iki ülke ilişkilerinin geleceğini de adeta sembolize ettiğini gösterdi.
BERLUSCONİ’NİN PAHALI SAATİ HOLLANDA’DA KOLA TAKILAMADI
İtalya’nın eski Başbakanı Silvio Berlusconi, gösterişli yaşam tarzıyla tanınan bir siyasetçiydi. Bu özelliğini diplomatik hediyelerine de yansıtıyordu. Hollandalı mevkidaşı Jan Peter Balkenende’ye verdiği pahalı kol saati de bunun örneklerinden biriydi.
Ancak bu değerli armağan, Berlusconi’nin umduğu gibi Balkenende’nin bileğini süslemedi. Çünkü Hollanda’da devlet yöneticileri için oldukça katı etik kurallar uygulanıyor. Değeri elli avroyu aşan hiçbir hediye, bakanlar ya da başbakan tarafından kişisel olarak kabul edilemiyor. Bu tür armağanlar ilgili bakanlığa teslim ediliyor, devlet envanterine kaydediliyor ve görev süresi boyunca koruma altında tutuluyor. Gerek görüldüğünde müzelere ödünç veriliyor ya da resmî koleksiyonlarda muhafaza ediliyor. Bu nedenle Balkenende, çok beğendiği söylenen saati hiçbir zaman günlük yaşamında kullanamadı.
HOLLANDA’NIN EN BÜYÜK LÜKSÜ: DELFT MAVİSİ SERAMİK
Dünyanın birçok ülkesi devlet başkanlarına milyonlarca avro değerinde hediyeler sunarken, Hollanda bu konuda oldukça mütevazı davranıyor. Hollandalı yöneticilerin yabancı konuklara verdikleri hediyelerin başında, ülkenin simgelerinden biri kabul edilen Delft mavisi el yapımı seramikler geliyor. Bazen bunlara kadın konuklar için zarif bir şal, erkekler için ise kol düğmeleri gibi küçük hediyeler de ekleniyor.
Aslında bu tercih, Hollanda’nın devlet anlayışını da yansıtıyor. Gösterişten uzak, sade ama anlam taşıyan armağanlar… Belki dünyanın en pahalı hediyeleri değiller ama ülkenin kültürünü temsil ettikleri için büyük değer görüyorlar.
Bütün bu örnekler gösteriyor ki, diplomatik hediyeler yalnızca nezaket gereği verilen armağanlar değildir. Kimi zaman ülkelerin tarihini anlatırlar…
Kimi zaman kültürlerini temsil ederler…
Kimi zaman da yıllar boyunca unutulmayan hikâyelere dönüşürler.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın NATO Zirvesi sonrasında liderlere verdiği hediyeler gibi, diplomasi masalarında bazen bir imza kadar, bazen de uzatılan küçük bir hediye kadar, yıllar sonra bile konuşulmaya devam ediyor.
Erdoğan’ın NATO Zirvesi’nde verdiği tabanca da, ister beğenilsin ister eleştirilsin, artık diplomasi tarihinin konuşulan armağanları arasındaki yerini aldı.
