Dünyadaki her takımda bir üye hedefleyen "Ballers in God" adlı dinî ağ, ünlü futbolcuların şöhretini kitlelere Hıristiyanlık mesajı yaymak için kullanıyor.
İlhan KARAÇAY’ın araştırma ve analizi
Değerli Okurlarım,
De Telegraaf’ın bugün elime ulaşan sayfasında, kocaman bir başlık var: “MANNENBROEDERS” yani “İNANÇ KARDEŞLERİ”
İnanç kardeşliği çağrışımı taşıyan bu başlığın altında, birbirlerinin ellerini tutmuş iki futbolcu görülüyor. Tribünler boşalıyor, kameralar çalışıyor, iki golcü dua ediyor. Gazete, o anın uyandırdığı hayranlığı ve alayı anlatıyor.
Önce De Telegraaf’ın tam sayfalık haberine bakalım:
Ajaxlı Tolu Arokodare ile Twenteli Wout Weghorst, karşılaşma sonrasında birlikte dua ediyor. De Telegraaf kupüründeki fotoğraf: Peter Lous. Okur tarafından gönderilen kupürden ayrıntı.
Mascha de Jong imzalı yazı, “MANNENBROEDERS”, yani bu bağlamda
“İNANÇ KARDEŞLERİ” başlığını taşıyor. Tolu ile Weghorst’un duasının nasıl dünya haberine dönüştüğünü anlatan gazete, sosyal medyadaki hayranlığı, alayı ve dinin futbol sahasındaki yerine ilişkin tartışmayı birlikte ele alıyor.
Haberin geniş özeti şöyle:
Futbol sahasında goller, kurtarışlar, sert müdahaleler ve tartışmalar birbirini izler. Ancak, geçtiğimiz hafta sonunda dünyaya yayılan görüntü, iki futbolcunun yaklaşık bir buçuk dakika boyunca birlikte dua etmesiydi.
FC Twente-Ajax karşılaşmasının ardından, Wout Weghorst ile Tolu Arokodare sahada kaldı. İki golcü, ellerini birbirlerine uzatmıştı. Önce Weghorst konuştu, ardından sözü Tolu aldı. Gözleri kapalıydı. Arkalarında tribünler yavaş yavaş boşalıyordu. Sonunda birbirlerine sarıldılar ve kendi yollarına gittiler.
O doksan saniye, sosyal medyada ve haber sitelerinde yoğun bir tartışma başlatmaya yetti. Kimileri hayranlığını dile getirdi, kimileri şakalar yaptı. Başkaları ise, iki profesyonel futbolcunun inançlarını neden herkesin gözü önünde göstermeleri gerektiğini sorguladı.
Yazar, konuşmanın ve duanın tam içeriğinin dışarıdan duyulmadığını vurguluyor. Buna rağmen, görüntüyü izleyenlerin yorum yapmakta hiç zorlanmadığına dikkat çekiyor.
RAKİPLERİ BULUŞTURAN ORTAK İNANÇ
Spor ve İnanç kuruluşundan Jan Achterberg, profesyonel sporcuların inançları ile sportif hayatları arasındaki ilişkiyi değerlendiriyor.
Haberde, Sport & Geloof (Spor ve İnanç) kuruluşundan Jan Achterberg’in görüşlerine geniş yer veriliyor. Kendisi de üst düzey sürat patenciliği yapmış ve inançlı biri olan Achterberg, bugün sporcuların sportif hedefleri yanında inançlarına da bağlı kalmalarına yardımcı oluyor.
Achterberg’e göre, görüntünün ilgi çekmesinin nedeni, normalde ayrı değerlendirilen iki alanın buluşması: Profesyonel spor, milyonların gözü önünde yaşanıyor; inanç ise çoğu zaman insanın kişisel dünyasına ait görülüyor.
Burada, aynı takımın formasını giyen iki arkadaşın alışılmış birlikteliğinden farklı bir durum var. Maç boyunca birbirlerine rakip olan iki futbolcu, karşılaşma sona erince, kameraların ve taraftarların önünde ortak bir inancı paylaşıyor.
Achterberg, takım arkadaşlarının birlikte dua etmesine rastlandığını, fakat rakipleri böyle bir arada görmenin pek alışılmış olmadığını belirtiyor. O’na göre görüntü, dostluk, karşılıklı anlayış ve ortak bir inanç taşıyor.
İki futbolcu da profesyonel sporun baskılarını biliyor. Performansın, kazanmanın ve kaybetmenin böylesine belirleyici olduğu bir dünyada, aynı inancı paylaşmak, aralarında ayrıca bir dayanışma bağı kurabiliyor.
NÜFUSUN YARISINDAN AZI BİR DİNE BAĞLI
Gazete, tartışmayı Hollanda’daki toplumsal değişimle de ilişkilendiriyor. Hollanda Merkezi İstatistik Bürosu’nun sayılarına göre, artık nüfusun yarısından azı kendisini bir dinî topluluğa bağlı görüyor.
Kiliseye gitme oranı da onlarca yıldır geriliyor. Hollandalıların önemli bir bölümü, gündelik hayatında dinî ibadetle pek karşılaşmıyor. Böyle bir ortamda, iki tanınmış futbolcunun sahada birlikte dua etmesi, kişisel bir davranışın ötesinde, ülke çapında konuşulan bir görüntüye dönüşüyor.
Achterberg’e göre, insanları cezbeden unsurlardan biri de futbolcuların ortak hayat deneyimi. Şöhretin ve sportif beklentilerin baskısını yaşayan iki insanın, kendileri için önemli olan bir konuda birbirlerine yakınlık göstermesi, izleyicide karşılık bulabiliyor.
KAMERALAR DUAYI GÖSTERDİ, SÖZLER DUYULMADI
Sosyal medyada, iki golcünün ne söylediğine ilişkin tahminler de yapıldı. Kimileri attıkları goller için Tanrı’ya şükrettiklerini düşündü. Kimileri, konuşmanın futbol dışındaki meselelerle ilgili olabileceğini söyledi.
Kameralar iki futbolcuya yönelmişti, fakat söyledikleri duyulmuyordu. Bu belirsizlik, yorumları durdurmadı. X, Instagram ve TikTok’ta, takdir mesajlarının yanında, dinin özel bir mesele olarak kalması gerektiğini savunan tepkiler de yer aldı.
Dikkat çekici olan, maç bittikten sonra tartışmanın futbol üzerinden değil, din üzerinden sürmesiydi. Görüntüde artık yalnızca kazanma hırsıyla tanınan Weghorst ve golcü Tolu yoktu; kendileri için önemli olan bir şeye zaman ayıran iki insan vardı.
İNANCINI DAYATMAK İLE GÖSTERMEK ARASINDAKİ FARK
Achterberg, futbol sahasını dinî ifadelerin yeri olarak görmeyen insanların itirazlarını da anladığını belirtiyor. Ancak özel olanla kişisel olan arasında bir ayrım yapıyor.
O’na göre, bir Hıristiyan için inanç, kimliğinin bir parçası. İnsanın yaşayışını, kararlarını ve başkalarıyla ilişkilerini etkiliyor. Bu nedenle, inancını başkasına dayatmamak, onu mutlaka gizlemek anlamına gelmiyor.
İnsanlar, kendilerine vaaz verilmesinden hoşlanmayabilir. Buna karşılık, bir kişinin inancından hareketle anlayışlı ve dostça davranması, çevresindekiler için olumlu bir deneyim de olabilir.
Görüntünün bu kadar ilgi uyandırması, Achterberg’i şaşırtmıyor. Kameranın iki futbolcunun üzerinde kalmasını, izleyicilerin orada ne yaşandığını merak etmesiyle açıklıyor.
De Telegraaf’ın yazısı, çok kısa bir süre için sahadaki en önemli şeyin futbol olmaktan çıktığı düşüncesiyle sona eriyor. Dünya haberine dönüşen de, işte o kısa an oluyor.
Wout Weghorst, 2022’de de futbol ile inanç ilişkisini ele aldığım dosyanın isimlerinden biriydi.
DOKSAN SANİYENİN GERİSİNDEKİ YILLAR
NOS’un 8 Kasım 2026 tarihli haberinde Weghorst, Tolu ile Genk-Burnley hazırlık maçında tanıştıklarını anlatıyor. Biri Belçika’da, diğeri İngiltere’de oynarken kurulan ilişki, daha sonra inanç üzerine konuşmalarla sürmüş. Son maçtan sonra birlikte dua etme önerisi de, Weghorst’un anlatımına göre Tolu’dan gelmiş.
Demek ki, birbirlerinin inancını o gün keşfeden iki yabancıdan söz etmiyoruz. Kulüp formaları farklı olsa da, önceden kurulmuş bir dostluk ve dinî sohbet geçmişi var. Bu bilgi, duanın anlamını ortadan kaldırmıyor; fakat görüntüyü yalnızca “rakipler bir anda buluştu” çerçevesine sığdırmayı güçleştiriyor.
Kupürde Mascha de Jong, duanın tam içeriğinin bilinmediğine dikkat çekiyor. Bu doğru bir sınır. Ancak futbolcuların kendi açıklamaları, ilişkilerinin geçmişi hakkında bilgi veriyor. Kupür bu geçmişteki daha geniş dinî gruplaşmaları incelemiyor. Yazarın bunları bilmediğini söyleyemeyiz; söyleyebileceğimiz, bu bağlantıların o yazıda ele alınmadığıdır.
2022 ARŞİVİNDEN ÇIKAN DOSYA
12 Aralık 2022 tarihli yazımın başlığı şuydu:
“HOLLANDA FUTBOLU DİN FAKTÖRÜ YÜZÜNDEN Mİ ÇÖKÜYOR?”
Katar Dünya Kupası sırasında Hollandalı futbolcuların bir araya gelerek İncil okumasını, dua etmesini ve dinî yayınlar izlemesini, dönemin Hollanda basınındaki haberler üzerinden aktarmıştım.
O yazıda Memphis Depay, Cody Gakpo, Denzel Dumfries ve Wout Weghorst gibi isimler vardı. Futbolcular arasındaki dinî sohbetlerin ve birbirlerine gönderilen İncil ayetlerinin, çoktan haber konusu olduğunu anlatıyordum. Bugün el ele dua eden Weghorst’u görünce, bu arşivi hatırlamamın nedeni budur.
Memphis Depay ve Cody Gakpo, 2022 dosyamda dinî toplantılar bağlamında ele aldığım isimler arasındaydı.
Ancak eski başlığımı bugün bir sonuç cümlesine çevirmiyorum. Futbolcuların dua etmesi ile Hollanda’nın elenmesi arasında kanıtlanmış bir neden ilişkisi yok. Arşivin bugünkü değeri, sportif yenilgiyi açıklaması değil; futbolcular arasındaki dinî birlikteliğin yeni olmadığını göstermesidir.
DERKSEN’DEN SERT ÇIKIŞ: “TARİKATI ANDIRIYOR, ÜRKÜTÜCÜ”
Johan Derksen, Hollanda Millî Takımı’ndaki dinî toplantıları “tarikatı andıran ve ürkütücü” sözleriyle eleştirirken, bazı oyuncuların takımın yıldızlarına yakın olmak için bu buluşmalara katılıyor olabileceğini ileri sürmüştü.
Cvandaag adlı haber sitesinin 8 Aralık 2022 tarihli yazısı, Katar Dünya Kupası sırasında Hollanda Millî Takımı oyuncularının düzenlediği dinî toplantıları ve bu toplantılar hakkında De Oranjewinter adlı televizyon programında yapılan tartışmayı ayrıntılarıyla aktarıyor.
Habere göre, Memphis Depay ile Cody Gakpo’nun öncülüğünde, takımın kaldığı otelde düzenlenen buluşmalarda İncil okunuyor, vaazlar üzerine konuşuluyor ve birlikte dua ediliyordu. De Volkskrant’a dayandırılan bilgiye göre, 26 kişilik kadronun 11 oyuncusu bu toplantılara katılıyordu.
Denzel Dumfries’in açıklaması, bu buluşmaların etkisini kendi ağzından ortaya koyuyordu. ABD karşılaşmasının ardından, maçın oyuncusu ödülünü en çok kiminle paylaşmak istediği sorulduğunda, hiç tereddüt etmeden Cody Gakpo’nun adını vermişti. Gakpo’nun kendileriyle dua ettiğini, inancını ve bu inancı nasıl yaşadığını anlattığını belirten Dumfries, bu deneyimin kendisini Tanrı’ya yaklaştırdığını ve kendisine büyük güç verdiğini söylüyordu.
Ancak futbol yorumcusu Johan Derksen, De Oranjewinter programında bu toplantılara sert tepki gösterdi. Herkesin inancını yaşama özgürlüğünü kabul ettiğini belirtmekle birlikte, bu birlikteliği “biraz tarikatı andıran” ve Dünya Kupası ortamında “biraz ürkütücü” bulduğunu söyledi. Bazı oyuncuların gerçekten inandıkları için mi, yoksa bir gruba ait olmak istedikleri için mi katıldıklarını sorguladı.
Derksen’in asıl dikkat çektiği nokta, toplantılara takımın iki yıldızının öncülük etmesiydi. Gakpo ile Memphis’in çevresinde bulunmak isteyen, takım içindeki ağırlığı daha az olan futbolcuların da bu nedenle toplantılara katılıyor olabileceğini ileri sürdü. Bu, Derksen’in yorumuydu; oyuncuların katılım nedenlerine ilişkin kanıtlanmış bir tespit değildi. Ancak yıldız oyuncuların etkisinin, saha dışındaki dinî birlikteliklere nasıl yansıyabileceği sorusunu gündeme getiriyordu.
Programda Derksen’in verdiği 15 oyuncu sayısı, muhabir Noa Vahle tarafından 11 olarak düzeltildi.
René van der Gijp ise konuya psikolojik açıdan yaklaştı; büyük baskı altındaki futbolcuların, tutunabilecekleri bir şeye ihtiyaç duyduklarını söyledi.
Bana göre, burada üzerinde durulması gereken mesele, futbolcunun hangi dine inandığından önce, dinî birlikteliklerin nasıl işlediğidir. Kim çağırıyor, kim yönlendiriyor, kim katılıyor? Katılmayan rahatça uzak durabiliyor mu? Manevî destek hangi noktada düzenli bir dinî yönlendirmeye dönüşüyor? Bu soruları sormak için kimsenin ibadet özgürlüğünü tartışmaya açmak gerekmiyor.
NOS İKİ YIL ÖNCE DAHA GENİŞ BİR TABLO ANLATMIŞTI
Rens Went’in NOS’ta 15 Kasım 2024’te yayımlanan haberi, Jeffrey Sarpong’un öncülüğündeki çevrim içi İncil çalışmalarını anlatıyor. Haberde, farklı Avrupa ülkelerindeki profesyonellerin haftada üç kez buluştuğu; İngilizce grupta yüzün üzerinde futbolcu bulunduğu, Hollandaca ve Fransızca WhatsApp grupları için
40 oyuncu sayısı verildiği belirtiliyor. Bunlar, o tarihte aktarılan sayılardır.
NOS, bu çalışmaların Ballers in God bünyesinde olduğunu bildiriyor. Aynı haberde, inancın sporculara rahatlama sağlayabileceğini anlatan ilahiyatçı Mariecke van den Berg’in görüşü de bulunuyor. Sarpong ise dinî buluşmaların spor psikoloğunun yerini tutmadığını belirtiyor. Burada hem manevî dayanışma hem de düzenli bir organizasyon var.
TOPLANTILARI YÖNETENLER KENDİLERİ ANLATIYOR
Jeffrey Sarpong ve Eyong Enoh, farklı ülkelerdeki futbolcuları buluşturan Hollandaca ve Fransızca dinî toplantıları yöneten isimler arasında.
Sarpong’un SoccerNews’e 4 Mart 2022’de verdiği röportaj, takvimi daha da geriye götürüyor. Sarpong, farklı ülkelerdeki futbolcularla pazartesileri Zoom üzerinden dua, perşembeleri İncil çalışması yaptıklarını anlatıyor. Hollandaca toplantıları kendisinin, Fransızca toplantıları Ajax’tan tanıdığı Eyong Enoh’un yönettiğini söylüyor. Kingsley Ehizibue ile Fabian Sporkslede’yi de katılımcılar arasında anıyor.
Sarpong’un tarif ettiği sohbetler yalnızca maç kazanmakla ilgili değil. Aile hayatı, ilişkiler, kariyer ve malî meseleler de gündeme gelebiliyor. Kendisi, birlikteliklerini bir aile ve kardeşlik olarak tanımlıyor. İşte incelenmesi gereken alan da burada genişliyor: Futbolcuların hayatlarının farklı bölümlerinde etkili olabilen bir dinî dayanışma çevresi.
HEDEF, DÜNYADAKİ HER TAKIMDA BİR “BALLER IN GOD”
Dosyanın en çarpıcı belgesi, başkalarının suçlaması değil, topluluğun kendi tanıtımı. Ballers in God’ın “Pro” sayfası, hedeflerini dünyadaki her futbol takımında bir
“Baller in God” bulunması şeklinde açıklıyor. Futbolcuların tanınırlığı ve erişimi sayesinde Hıristiyanlık mesajını başkalarına ulaştırma imkânından söz ediyor.
Aynı sayfada John Bostock, Jeffrey Sarpong ve Eyong Enoh’un isimleri yer alıyor. İngilizce, Fransızca ve Hollandaca çevrim içi toplantılar, haftalık dua buluşmaları ve sezon sonunda yapılan yıllık inziva buluşmaları anlatılıyor. Katılmak isteyen oyuncular için kulüp ve iletişim bilgileri isteyen bir başvuru alanı da var.
Bütün bunlar, tek seferlik bir soyunma odası duasından daha düzenli bir organizasyonu tarif ediyor.
SADECE FUTBOLCULARA DEĞİL TARAFTARLARA DA SESLENİYORLAR
Ballers in God’ın logosunu taşıyan, “2025’in en iyi Baller in God anları” başlıklı tanıtım görseli. Topluluk, tanınmış futbolcuların görüntüleriyle futbolseverlere sesleniyor.
Ballers in God’ın “Community” sayfasında, futbolcuların izleyiciler üzerindeki etkisinden yararlanarak taraftarlara da ulaşma amacı anlatılıyor. Sosyal medya, canlı yayınlar ve soru-cevap buluşmaları, bu ilişkinin araçları arasında sayılıyor.
Bu açıklamalardan çıkardığım sonuç şu: Futbol, burada yalnızca üyelerin ortak mesleği değil; dinî mesajın daha geniş bir kitleye taşınabileceği bir mecra olarak da görülüyor. Bunu gizli bir niyet diye sunmaya gerek yok. Topluluk, inancı yayma amacını zaten açıkça ifade ediyor.
İnançlı bir futbolcunun arkadaşına destek vermesiyle, milyonlarca kişiye erişen şöhretin dinî bir hareketin görünürlüğünü artırması, aynı tartışmanın farklı boyutlarıdır. İkincisi söz konusu olduğunda, gazetecinin merakı da sahadan çıkıp bu hareketin yönetimine, yöntemlerine ve kamuoyuna açıklamalarına yönelir.
JOHN BOSTOCK VE HAREKETİN GEÇMİŞİ
Christians in Sport’un 23 Kasım 2023 tarihli söyleşisi, John Bostock’u Ballers in God’ın 2015’teki kurucusu olarak tanıtıyor. Söyleşinin sunumunda, profesyonel futbolcuların Hıristiyanlık yolculuğuna rehberlik etmek ve futbol dünyasında İsa’yı tanıtmak amaçları belirtiliyor.
Bu anlatım da önemli: Öncüleri belli, toplantıları belli, yayılma amacı kendi kaynaklarında yazılı bir hareketten söz ediyoruz. Fakat düzenli bir dinî hareketin bulunması, kendiliğinden baskı, usulsüzlük veya gizli bir örgütlenme bulunduğu anlamına gelmez. Bu tür bir iddia için ayrıca somut bulgu gerekir.
GAKPO STADYUMDA KİLİSE AYİNİ DÜZENLEMİŞTİ
Cody Gakpo, Liverpool’un 2025’te Tottenham ile oynadığı şampiyonluk maçında, “Ben İsa’ya aidim” yazılı tişörtünü göstererek inancını tribünlere ve kameralara yansıttı.
Dinî faaliyetlerin futbol alanına taşınması, çevrim içi toplantılarla da sınırlı değil. NPO Radio 1’in 18 Nisan 2022 tarihli program duyurusu, Cody Gakpo’nun Philips Stadı’nda bir kilise ayini düzenleyeceğini bildiriyordu. EO’nun Gakpo portresinde ise bu etkinliğin, bağlı olduğu Levende Steen Ministries ile birlikte organize edildiği anlatılıyor.
Bir stadyumun dinî buluşmaya açılması, şöhretli bir futbolcunun kendi kilisesiyle kamuya seslenmesi ve uluslararası toplantıların sürdürülmesi, ayrı ayrı incelenebilecek olgulardır. Hepsini tek bir merkezden yönetiliyormuş gibi birleştiremeyiz. Ancak hepsi, profesyonel futbolda dinin kişisel ibadetin ötesinde görünürlük kazandığını tartışmaya değer kılıyor.
TÜRKİYE İÇİN SOMUT BİR BAĞ VAR AMA SINIRI DA VAR
Ballers in God’ın kurucusu John Bostock, futbolculuk kariyerinde Bursaspor’da da forma giydi.
Türkiye açısından dikkat çekici bir ayrıntı da var: Ballers in God’ın kurucusu John Bostock, Bursaspor’da forma giymiş bir futbolcu. Bursaspor’un resmî arşivindeki
2018 maç kadroları bunu doğruluyor. Weghorst’un Beşiktaş geçmişi de Türk okurunun bu tartışmaya yabancı olmadığını gösteriyor.
Ancak bir futbolcunun Türkiye’de oynamış olması, burada dinî örgütlenme faaliyeti yürüttüğünün kanıtı değildir. Türkiye’de hangi oyuncuların bu tür topluluklarla bağlantısı bulunduğu, kulüplerin bu buluşmaları bilip bilmediği ve katılımın nasıl gerçekleştiği, ayrı bir araştırmanın sorularıdır. Şu an eldeki kaynaklar, Türkiye’de gizli bir yapılanma bulunduğu sonucunu vermiyor.
Yine de kulüplerin yalnızca transfer bedellerine ve sportif verilere bakması yeterli mi? Futbolcuların çevresindeki manevî danışmanlar, dinî rehberler ve dayanışma grupları, oyuncunun hayatında önemli yer tutuyorsa, bu ilişkilerin de anlaşılması gerekir. İnanca saygı, organizasyonlar hakkında soru sormaktan vazgeçmek anlamına gelmez.
SORU ARTIK YALNIZCA KİMİN DUA ETTİĞİ DEĞİL
Benim kanaatim, bugünkü kupürü yalnızca sevimli bir dostluk fotoğrafı olarak okumanın yetersiz kaldığıdır. Görüntüde iki insan var; arşivde ise yıllara yayılan toplantılar, dinî rehberlik ve futbol üzerinden yayılmayı hedefleyen bir topluluk bulunuyor. Bunları birlikte incelemek, fotoğrafın anlattığından daha geniş bir haberi ortaya çıkarıyor.
Bununla birlikte, aynı dine inanan herkesi aynı topluluğun üyesi sayamayız. Gakpo’nun kilise bağlantısı, Sarpong’un toplantıları ve Weghorst ile Tolu’nun duası, bu isimlerin hepsinin aynı dinî oluşuma bağlı olduğunu göstermiyor.
Dosyanın açık noktası burada: Kim, hangi yapıyla, hangi düzeyde bağlantılı?
Profesyonel futbolda, farklı ülkelerden ve kulüplerden oyuncuları buluşturan, düzenli toplantılar yapan ve dinî mesajını taraftarlara ulaştırmayı amaçlayan oluşumlar var. Üstelik dünyadaki her takımda yer alma hedefini kendileri açıklıyor. O halde, bu faaliyetlerin futbolcular, takım içindeki ilişkiler ve taraftarlar üzerindeki etkisini de konuşmak gerekiyor.
2022’de ele aldığım konuya bugün yeniden dönmemin nedeni budur. Weghorst ile Tolu’nun doksan saniyelik duası, bütün bu bağlantıları tek başına açıklamıyor. Ancak futbol dünyasında yıllardır süren dinî faaliyetleri yeniden gündeme getiriyor. Futbolcuların inanç özgürlüğüne saygı gösterirken, futbolun şöhreti ve kitlelere ulaşma gücü üzerinden yürütülen dinî yayılma faaliyetlerini kim, nasıl değerlendiriyor? Kulüplerin ve federasyonların yanıtlaması gereken soru da budur.
