Denizde mültecileri ölüme terk eden Yunanistan ve çifte standart uygulayan AB, suçu Türkiye'ye atmaya çalışıyor.
İlhan KARAÇAY yazdı:
Değerli Okurlarım,
Önümde, Maarten van Aalderen imzasıyla yayımlanmış bir gazete haberi duruyor. Kocaman başlık, göçmen akınının yeniden başladığını söylüyor. Haber, Girit açıklarında yaşanan ölümlerden hareketle, Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları anlaşmasını sanık sandalyesine oturtan bir anlatı kuruyor.
Denizde ölen her insan için içim yanar. Uyruğu, dini, ten rengi, hangi kıyıya ulaşmak istediği, bunu değiştirmez. Fakat insanların ölümünü anlatırken, yıllardır milyonlarca insana kapısını açmış bir ülkeyi, ortaya somut bir bağ koymadan felaketin siyasi sorumlusu gibi göstermek, benim sessizce geçebileceğim bir gazetecilik değildir.
Bu yüzden, hem Atina’ya, hem Brüksel’e sesleniyorum: Türkiye’nin omuzlarında taşıdığı yükü görün. Kendi sınırlarınızda yaşananlara bakın. Sonra, Türkiye hakkında konuşurken, biraz utanın.
Hollanda basınındaki haberin başlığı. Maarten van Aalderen imzalı kupürde, göçmen akını ile Türkiye–Libya deniz anlaşması arasında bağ kuruluyor.
HABERDE TÜRKİYE HAKKINDA NELER SÖYLENİYOR
Önce, itiraz ettiğim sözleri açıkça ortaya koyalım. Haberde, Girit kıyılarında bir teknenin alabora olmasıyla en az yirmi göçmenin öldüğü, on sekiz kişinin kurtarıldığı bildiriliyor. Ay başında Libya’dan adaya 1.700’ü aşkın kişinin geldiği anlatılıyor. Ardından, Yunanistan Göç ve İltica Bakanı Thanos Plevris’in bu akını, Türkiye ile Libya arasındaki tartışmalı deniz anlaşmasının doğrudan sonucu olarak değerlendirdiği aktarılıyor.
Haberin Türkiye aleyhindeki en ağır tarafı, burada başlıyor. Atina’nın iddiasına göre anlaşma, uygulamada insan kaçakçılığına bir tür serbestlik sağlıyor. Türkiye’nin, göçü Avrupa Birliği’ne karşı jeopolitik baskı aracı olarak kullandığı suçlaması tekrarlanıyor. Plevris’in, anlaşmanın artık insan hayatına da mal olduğu yönündeki sözü, kırmızı harflerle öne çıkarılıyor.
Dikkat ediniz, konuşulan şey yalnızca bir deniz sınırı anlaşmasının hukuki niteliği değildir. Türkiye’nin, insanların ölümüne uzanan bir düzene siyasi zemin hazırladığı düşüncesi, okuyucunun zihnine yerleştiriliyor. Bu kadar ağır bir ithamın karşısında, Ankara’nın görüşü ve göç konusunda yıllardır yaptıkları da aynı görünürlükle bulunmalıydı.
BENİM İTİRAZIM TAM DA BU SIÇRAMAYA
Libya’dan çıkan bir teknenin Girit’e ulaşmaya çalışması ile Ankara’nın o tekneyi yönlendirmesi, aynı şey değildir. İki ülke arasında deniz yetki alanı anlaşması bulunması, kaçakçıların bu anlaşmayla çalıştığını kendiliğinden göstermez. Bir siyasi gerilim ile bir göç artışının aynı dönemde yaşanması da, tek başına, birinin diğerini doğurduğunu kanıtlamaz.
Atina’nın, Libya yönetimleriyle iş birliğinin bozulduğuna ilişkin şikâyeti olabilir. Girit’in kabul kapasitesi gerçekten zorlanabilir. Bunlar tartışılır, çözüm aranır. Fakat araya Türkiye’nin adını koyup, insan kaçakçılarının işlediği suçlardan Ankara’ya doğru kestirme bir sorumluluk yolu çizilmesine itiraz ederim.
Benim istediğim, Yunanistan’ın susması değildir. İddiasını açıklaması, dayanağını göstermesi ve kendi sorumluluğundan kaçmamasıdır. Türkiye hakkında böylesine ağır sözler söyleyen bir bakanın, kendi sahil güvenliğine ilişkin dosyalara da aynı cesaretle bakmasını beklerim.
BAKANIN KENDİ SÖZLERİNDEKİ ÇELİŞKİ
Üstelik, Yunan basınına bakınca, kupürün yarattığı izlenimi sarsan başka bilgilerle de karşılaşıyoruz. ProtoThema’nın 11 Kasım 2026 tarihli haberinde, Plevris’in SKAI televizyonunda Ege’deki gelişlerin geçen yıla göre yüzde 70 azaldığını söylediği aktarılıyor. Aynı açıklamada, Girit de hesaba katıldığında toplam gelişlerin geçen yıldan 20 bin daha az olduğu belirtiliyor. Bakan, sorunlu güzergâh olarak Libya’yı öne çıkarıyor.
Bu sayılar, bakanın kendi açıklamasından aktarılıyor. Benim Ankara adına hazırladığım bir savunma metninden alınmıyor. Türkiye’yi göç baskısının merkezine yerleştiren siyasi anlatının yanında, Ege’deki bu gerileme neden aynı kuvvetle söylenmiyor?
Libya üzerinden Girit’e ulaşan insanların sayısındaki artış iddiası, başlı başına ciddi bir meseledir. Fakat bir güzergâhtaki artışı büyütürken, Türkiye ile bağlantılı iş birliğinin sonuçlarını görünmez kılmak, kamuoyuna eksik bir tablo sunmaktır. Bir bakanın görevi, bütün tabloyu anlatmaktır.
BRÜKSEL MAHKEME DEĞİLDİR
Avrupa Birliği, 21 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, Libya Temsilciler Meclisinin 2019 tarihli mutabakatı 20 Ekim’de onaylamasından duyduğu üzüntüyü açıkladı. Anlaşmanın üçüncü devletlerin egemen haklarını ihlal ettiğini, deniz hukukuna uymadığını ve üçüncü devletler bakımından hukuki sonuç doğuramayacağını savundu.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı ise 20 Ekim’de, Libya Meclisinin kararını memnuniyetle karşıladığını duyurdu. Mutabakatın uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde iki ülkenin hak ve menfaatlerini gözettiğini belirtti. Yani ortada, birbirine karşıt iki hukuki ve siyasi görüş var.
Brüksel’in açıklaması, tartışmanın taraflarından birinin tutumudur. Bir uluslararası mahkemenin, bütün tarafların tezlerini değerlendirerek verdiği hüküm yerine konulamaz. Birlik üyesi Yunanistan’ın tezlerini sahiplenmek, AB’nin siyasi tercihi olabilir. Fakat bu tercihi, tartışma bitmiş gibi sunmak, kamuoyuna hakem görüntüsü altında taraf görüşü aktarmaktır.
Daha da önemlisi, deniz yetki alanları üzerindeki uyuşmazlık ile insan kaçakçılığı ayrı ayrı ele alınmalıdır. Bir anlaşmayı hukuken eleştirmek başka, o anlaşmadan insanların ölümüne uzanan doğrudan bir sorumluluk çıkarmak başkadır. Avrupa’nın da Yunanistan’ın da bu ayrımı bilmesi gerekir.
TÜRKİYE AVRUPA İÇİN NE YAPTI
Hafızamızı tazeleyelim. 18 Mart 2016 tarihli Türkiye–AB mutabakatında amaç, tehlikeli düzensiz geçişleri azaltmak, kaçakçıların iş modelini bozmak ve güvenli, yasal yollar oluşturmaktı. Türkiye’nin alacağı önlemlere karşılık, mali destek, yeniden yerleştirme ve şartlara bağlı vize serbestisi süreci de metinde yer aldı.
Bir yıl sonra, Avrupa Komisyonu kendi değerlendirmesinde, düzensiz gelişlerin yüzde 97 azaldığını ve denizde can kayıplarında da belirgin düşüş sağlandığını duyurdu. Bu, Türkiye ile iş birliğinin Avrupa’ya sağladığı yararın, Avrupa tarafından kayda geçirilmiş örneğidir.
Türkiye’nin katkısı, yalnızca kıyıda bir tekneyi durdurmaktan ibaret değildi. Bir insanın Avrupa’ya gitmek için yeniden yola çıkma ihtiyacını azaltan, Türkiye’deki okul, hastane, barınma ve gündelik hayat imkânları da bu tablonun içindeydi. Bir çocuğa sınıfta yer açmak, bir hastaya tedavi sağlamak, yıllarca süren bir sorumluluktur.
Avrupa, bu iş birliğinin sonucunu kendi sınırlarındaki geliş sayıları üzerinden ölçerken, Türkiye’de devam eden hayatın masrafını ve toplumsal yükünü de hesaba katmalıdır. Türkiye’nin katkısını yalnızca “para verdik” cümlesine sıkıştıran yaklaşım, hem haksız, hem de siyasi bakımdan kolaycıdır.
MİLYONLARCA İNSANIN HAYATI BİRKAÇ YILLIK PROJEYE SIĞMAZ
AB’nin Mart 2026 tarihli değerlendirmesi, destek mekanizması kurulurken, Türkiye’nin 3,1 milyondan fazla Suriyeliye, toplamda yaklaşık 4 milyon mülteciye ev sahipliği yaptığını hatırlatıyor. Bu, birkaç hafta süren bir acil durum değildi. Yıllar boyunca devam eden, şehirlerin hayatını etkileyen büyük bir sorumluluktu.
Bugünkü sayıları geçmişteki en yüksek sayılarla karıştırmayalım. Avrupa Komisyonunun 2026 tarihli onuncu yıllık raporu, Ocak 2026 için geçici koruma altındaki Suriyelilerin sayısını 2.339.543 olarak veriyor. Başka ülkelerden kayıtlı yüz binlerce kişi de bulunuyor. Aynı rapor, geri dönüşleri ve ev sahibi toplum üzerindeki etkileri de kaydediyor.
Sayıların zamanla azalması, yıllarca taşınan yükü ortadan kaldırmaz. Bir belediyenin genişleyen hizmet ihtiyacı, bir okulun ilave sınıfı, bir hastanenin artan başvurusu, geçmişte hiç yaşanmamış sayılamaz. Türkiye’deki vatandaşların kaygıları da, sığınan insanların güvenliği de, bu tartışmanın merkezinde olmalıdır.
Avrupa’nın huzurunu, Türkiye’deki insanların sabrını sınırsız kabul ederek koruyamazsınız. Birlikte çözüm üretmek isteyen, bu yükün mali ve toplumsal karşılığını da birlikte üstlenir.
AVRUPA, BUNLARI YILLARDIR BİLİYORDU
Değerli Okurlarım, bu ağır iddialar, yalnızca son yıllarda ortaya çıkmış değildir. BBC’nin 13 Temmuz 2021’de yayımladığı araştırma, Yunanistan’ın Ege Denizi’nde mülteci ve göçmenleri Türkiye’ye doğru nasıl geri ittiğini daha o tarihte kamuoyunun önüne getirmişti. İnsanların, sığınma başvurusu yapma imkânı bulamadan geri gönderildiğine ilişkin anlatımlar, Avrupa’nın da gündemindeydi.
Üstelik, konuşan yalnızca mağdurlar veya yardım kuruluşları değildi. Dönemin Avrupa Komisyonu İçişleri Komiseri Ylva Johansson, BBC’ye yaptığı açıklamada, Yunanistan’ın bu uygulamaları durdurması gerektiğini söylüyor, geri itmeleri temel Avrupa değerlerinin ihlali olarak değerlendiriyordu.
Yunanistan’ın dönemin Göç ve İltica Bakanı Notis Mitarakis ise, BBC’ye gönderdiği açıklamada suçlamaları temelsiz bulduğunu bildirmişti. Atina’nın reddi de kayda geçsin. Fakat Brüksel’in kendi komiserinin açık uyarısı da unutulmasın.
Benim Avrupa’ya sorum, tam burada başlıyor: Daha 2021’de kendi komiserinizin durdurulmasını istediği uygulamalar hakkında, sonraki yıllarda da görüntüler ve ağır tanıklıklar ortaya çıkıyorsa, yalnızca kaygı bildirmekle yetinebilir misiniz? İnsan haklarını savunmanın ölçüsü, açıklamanızın sertliği mi, tehlikedeki insanı koruyabilmeniz mi?
BBC TÜRKÇE VİDEOSUNU İZLEMEK İÇİN BURAYA TIKLAYINIZ
Midilli, 2023. NOS’un yayımladığı New York Times görüntülerinden bir kare: İnsanların Yunan sahil güvenlik gemisine taşındığı sahne. Aynı görüntü dizisinde grup, açık denizde bir sala bırakılıyor. Görüntü: Fayad Mulla / The New York Times, NOS yayını, 19 Mayıs 2023.
İŞTE AÇIK DENİZE BIRAKILAN İNSANLARIN GÖRÜNTÜLERİ
Şimdi gelelim, Türkiye’ye ders verenlerin kendi kıyılarında olanlara. 19 Mayıs 2023’te Hollanda’nın NOS kanalı, New York Times’ın yayımladığı görüntüleri haberleştirdi. Midilli’de, aralarında çocukların da bulunduğu yaklaşık on iki kişi, bir araçtan indiriliyor, tekneyle Yunan sahil güvenlik gemisine götürülüyor, ardından açık denizde şişme bir sala bırakılıyordu.
NOS’un aktardığına göre, görüntüleri Avusturyalı aktivist Fayad Mulla çekmişti. Bu insanlar daha sonra Türk sahil güvenliği tarafından alındı. Avrupa Komisyonunun görüntülerden kaygı duyduğu da aynı haberde yer aldı.
Bu görüntülerde, Türkiye’nin yardım bekleyen insanları Avrupa’ya doğru sevk ettiği bir sahne yok. Yunan toprağına ulaşmış insanların yeniden denize çıkarılması var. Kadınların ve çocukların, korunmaya muhtaç insanların, bir sal üzerinde açık denize bırakılması var.
Şunu soruyorum: Bir çocuğun başını sokacağı güvenli yer yerine, altına bir sal koyup O’nu denize bırakmayı, hangi Avrupa değeriyle açıklayacaksınız? “Sınır güvenliği” dediğiniz şey, insan hayatını bu kadar kolay gözden çıkarmaya izin mi veriyor?
NOS VİDEOSUNU İZLEMEK İÇİN BURAYA TIKLAYINIZ
BBC ARAŞTIRMASINDA DENİZE ATILAN İNSANLAR
Haziran 2024’te BBC’nin yayımladığı araştırma da sarsıcıydı. Associated Press’in bu araştırmayı aktaran haberine göre, 2020–2023 dönemindeki on beş olayda 43 kişinin ölümüyle bağlantılı ağır suçlamalar ele alınıyor, dokuz kişinin doğrudan denize atıldığına ilişkin tanık anlatımları bulunuyordu. Yunan hükümeti suçlamaları reddetti. Ancak araştırmada aktarılan ağır tanıklıklar, bağımsız ve etkili biçimde soruşturulması gereken soruları Avrupa’nın önüne koydu.
Bu bölümü okurken, her olayın aynı tür delile dayanmadığını bilmek gerekir. Midilli’deki denize bırakma görüntüsü ile başka olaylardaki tanık anlatımları, ayrı dosyalardır. Fakat birlikte ortaya koydukları soru, Avrupa’nın görmezden gelebileceği kadar küçük değildir: Sınırda caydırıcılık adına, insanları ölüm tehlikesine atan bir düzen mi işletiliyor?
Türkiye’yi itham eden cümleler manşete taşınırken, bu insanların anlattıkları neden aynı siyasi öfkeyi doğurmuyor? Bir Yunan yetkilisinin Ankara’ya yönelttiği şüphe, büyük hükme dönüşebiliyor da, denizde bırakılan insanların sesi neden yıllarca soruşturma kapılarında bekletiliyor?
Ben, bu ölümlerin üzerinin “kaçakçıların suçu” denilerek örtülmesine razı değilim. Kaçakçıların suçunu konuşalım, elbette. Fakat yardım çağrısını alan, müdahale eden, insanı yeniden denize bırakan kamu görevlilerinin sorumluluğunu da konuşalım.
YALNIZCA ATİNA DEĞİL, FRONTEX DE HESAP VERMELİ
Meselenin Avrupa Birliği’ne uzanan bir başka tarafı daha var: Birliğin sınır ve sahil güvenlik ajansı Frontex. Avrupa Parlamentosunun Frontex’i inceleyen çalışma grubunun Temmuz 2021 tarihli raporu, insan hakları ihlallerine ilişkin güvenilir bildirimlerin kurum tarafından genel olarak dikkate alınmadığını ortaya koyuyordu.
Rapor, inceleyebildiği olaylarda Frontex’in geri itmeleri doğrudan gerçekleştirdiğine ilişkin kesin delil bulamadığını belirtiyordu. Ancak aynı rapor, ajansın birlikte operasyon yürüttüğü ülkelerdeki ihlal iddialarını destekleyen delillere ulaştığı hâlde, bunlara zamanında ve etkili biçimde karşılık vermediği sonucuna varıyordu. Böylece, ihlallerin önlenemediği, yenilerinin yaşanması riskinin de azaltılamadığı kayda geçiriliyordu.
Bu tespit, sorumluluğun yalnızca bir Yunan sahil güvenlik teknesindeki görevlilerle sınırlı tutulamayacağını gösteriyor. Denetlemekle görevli Avrupa kurumu, önüne gelen ciddi bildirimlerin gereğini yapmıyorsa, Brüksel de kendi sorumluluğunu konuşmalıdır.
Ben de soruyorum: Avrupa’nın sınırını korumak için kurduğunuz yapı, o sınırdaki insanın hayatını korumakta neden yetersiz kalıyor? Türkiye’ye yöneltilen suçlamaları büyüten siyasi irade, kendi kurumlarının ihmalleri karşısında da aynı kararlılığı gösterebiliyor mu?
İşte, “Utanın” derken, bu yüzden yalnızca Atina’ya seslenmiyorum. Kendi raporlarında gördüklerinin hesabını vermesi gereken Brüksel’e de sesleniyorum.
Adriana, Pylos açıkları, Haziran 2023. Batmadan önce görüntülenen aşırı yüklü tekneden yalnızca 104 kişinin sağ kurtulduğu biliniyor. Kurtulanların anlattığı halatla çekme müdahalesi ve kurtarma ihmalleri, soruşturma ve yargı dosyalarına konu oldu. Fotoğraf: Yunan Sahil Güvenliği / AP, Human Rights Watch yayını.
PYLOS FACİASI DENİZDE BİR TEKNE DEĞİL YÜZLERCE HAYAT BATTI
14 Haziran 2023’te, Pylos açıklarında Adriana adlı aşırı yüklü balıkçı teknesi battı. Yaklaşık 750 kişi taşıdığı tahmin edilen tekneden yalnızca 104 kişinin sağ kurtulduğu biliniyor. Yüzlerce insanın hayatı, Avrupa kıyılarının yakınında sona erdi.
Amnesty International ve Human Rights Watch’un görüştüğü kurtulanlar, Yunan sahil güvenlik teknesinin Adriana’ya halat bağlayıp çekmeye başladığını, teknenin sallanarak alabora olduğunu anlattı. Yunan makamları bu anlatımı reddetti ama iki kuruluş, olayın bağımsız ve etkili biçimde soruşturulmasını istedi.
Burada kullanılan fotoğraf, Adriana’nın batmadan önceki hâlini gösteriyor. Güvertede birbirine sıkışmış yüzlerce insan var. Bu fotoğraf, teknenin ne kadar ağır bir tehlike içinde olduğunu gözümüzün önüne koyuyor. Kurtarma sorumluluğunun neden hayati olduğunu anlamak için, o güverteye bakmak yeterli.
Bir devletin sorumluluğu, yalnızca tekneyi kimin batırdığı sorusuyla sınırlanamaz. Tehlikeyi ne zaman gördüğü, ne yaptığı, ne yapmadığı, hangi yardım imkânını kullanmadığı da sorulur. Kıyılarınızı korumak, denizdeki bir insanın hayatını koruma yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz.
YUNANİSTAN’IN KENDİ OMBUDSMANI NE BULDU
Bu mesele, yalnızca dışarıdan yöneltilmiş suçlamalardan oluşmuyor. Yunanistan Ombudsmanının
3 Şubat 2025 tarihli açıklaması, yaklaşık 5 bin sayfalık malzeme ve tanık ifadeleri üzerinden yürütülen incelemenin sonucunu duyurdu. Raporda, sekiz üst düzey sahil güvenlik görevlisi bakımından, insanların hayatını tehlikeye atmaya ilişkin açık sorumluluk emareleri bulunduğu belirtildi.
Açıklamaya göre inceleme, sahil güvenliğin istenen iç disiplin soruşturmasını başlatmayı reddetmesinin ardından yürütülmüştü. Ombudsman, arama kurtarma görevlerinde ciddi ihmaller tespit etmişti.
Bu, “Türkiye öyle söylüyor” diye bir kenara atılabilecek bir belge değildir. Yunanistan’ın kendi bağımsız kurumunun bulgusudur.
Reuters’ın Kasım 2025’te aktardığı yargı sürecinde, daha önce suçlanan on yedi sahil güvenlik görevlisine dört üst düzey görevlinin daha eklendiği bildirildi. Yargı sürecinde suçlama bulunması, tek başına kesin mahkûmiyet demek değildir; fakat dosyanın, basit bir siyasi tartışmanın çok ötesine geçtiğini gösterir.
Avrupa Komisyonunun 2026 Yunanistan hukuk devleti raporu da, Pylos dosyasında Kasım 2025’te üst düzey görevlilere genişletilen suçlamaları ve Şubat 2026’da başlatılan idari incelemeyi kayda geçiriyor. Aynı rapor, ombudsmanın taleplerine rağmen disiplin işlemlerinin henüz başlatılmadığını belirtiyor. Demek ki sorulacak sorular, bugün de bitmiş değildir.
Avrupa, hukuka saygıdan söz ediyorsa, bu dosyaların akıbetini de aynı kararlılıkla takip etmelidir. Türkiye’ye karşı gösterilen siyasi aceleciliğin, kendi görevlileri söz konusu olduğunda bitmeyen bir bekleyişe dönüşmesini kabul etmiyorum.
GERİ İTMELER AVRUPA MAHKEMESİNİN ÖNÜNDE
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin A.R.E.–Yunanistan kararında da, olayların yaşandığı dönemde Meriç bölgesinden Türkiye’ye sistematik geri itmeler uygulandığına ilişkin güçlü göstergeler bulunduğu belirtildi. Mahkeme, Türk başvurucunun riskleri incelenmeden geri gönderilmesi ve etkili başvuru imkânının bulunmaması nedeniyle ihlal kararı verdi.
Burada bir ayrımı da koruyalım: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Birliği’nin mahkemesi değildir. Fakat karar, Avrupa’nın insan hakları düzeninin içinden gelen ciddi bir uyarıdır. Türkiye’ye yöneltilen her eleştiriyi kutsal sayıp, Yunanistan hakkında verilmiş bu kararı görmezden gelmek, hukuk savunuculuğu olamaz.
Üstelik, Temmuz 2025’te Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, Yunanistan’ın Kuzey Afrika’dan deniz yoluyla gelenlerin iltica başvurularını üç ay askıya alma düzenlemesi hakkında ciddi kaygısını açıkladı. İltica arama hakkının, geliş yoluna bakılmaksızın herkes için geçerli olduğunu hatırlattı.
Avrupa’nın sınırları olabilir, elbette. Fakat insan haklarının uygulanacağı kıyıyı, siyasi tercihe göre seçemezsiniz. Hukuk, yalnızca başka ülkelere parmak sallamak için hatırlanacak bir kelime değildir.
GELELİM AVRUPA’NIN VERDİĞİ PARAYA
Avrupa Birliği’nin hiç yardım yapmadığını söylemek, doğru olmaz. Fakat “parayı verdik, sorumluluğu devrettik” anlayışını da kabul edemem.
Komisyonun destek sayfası, 2011’den bu yana Türkiye’deki mülteciler ve ev sahibi toplumlar için yaklaşık 12,4 milyar avro ayrıldığını bildiriyor. İlk mekanizmanın 6 milyar avroluk bütçesinin 5,9 milyar avroyu aşkın kısmının ödendiğini, sonraki dönem için de ayrı programlar bulunduğunu açıklıyor.
Burada ayrılan bütçe, sözleşmeye bağlanan tutar ve yapılan ödeme, aynı şey değildir. Ayrıca destek, mülteciler ve ev sahibi toplumlar için eğitim, sağlık, temel ihtiyaç ve altyapı gibi projeleri de kapsar. Bütün paranın Ankara’nın bütçesine, istediği gibi harcayacağı bir çek olarak verildiği izlenimini yaratmak da yanlıştır.
Benim itirazım, yardımın varlığına değil, yardım üzerinden kurulan siyasi üstünlük duygusunadır. Yıllar boyunca milyonlarca insanı ağırlayan ülkeye bir katkı sunmak, o ülkenin bütün yükünü satın almak değildir. Türkiye’nin hastanesine, okuluna, belediyesine, vergi ödeyen insanına kalan sorumluluk, bir destek programının toplamıyla silinmez.
ON MİSLİ MESELESİNİN TARİHSEL DAYANAĞI
3 Nisan 2020 tarihli Dışişleri Bakanlığı açıklamasını açıp okuyalım. Türkiye, o tarihe kadar yaklaşık dört milyon sığınmacı için 40 milyar dolar harcadığını bildiriyor, AB’nin taahhüt ettiği 6 milyar avronun ise o sırada yalnızca 2,7 milyar avrosunu ödediğini söylüyordu.
Para birimleri farklıdır, harcama kapsamları da bire bir aynı değildir. Buna rağmen, dönemin kur düzeyi gözetildiğinde, Türkiye’nin açıkladığı birikimli harcamanın o tarihte ödenmiş Avrupa desteğinin on mislini aşan büyüklükte olduğu görülür. Bu karşılaştırma, 2020’deki tabloyu anlatır; bugünkü toplam yardım üzerinden kurulmuş güncel bir bilanço değildir.
İşte “birkaç kuruş” derken, isyan ettiğim orantısızlık budur. Milyarlarca avro, elbette küçük para değildir. Fakat yıllarca süren milyonlarca kişilik sorumluluğun tamamını karşılayan bir bedelmiş gibi sunulursa, o zaman gerçek yükün yanında yetersizliği konuşulur.
Avrupa’nın gönderdiği parayı sayanlar, Türkiye’nin yıllarca ödediği faturayı da saysınlar. Belediye hizmetlerinin, eğitimin, sağlığın, barınmanın ve toplumsal uyumun hesabını da masaya koysunlar. Sonra, Türkiye’ye borcunu kapatmış bir alacaklı gibi konuşsunlar bakalım.
İNSANLARI TÜRKİYE’DE TUTMAK YÜK PAYLAŞMAK MIDIR
Türkiye’nin kapısına dayanmış bir insanın bütün geleceğini, Avrupa’nın sınırından uzak kalması şartına bağlamak, nasıl bir ortaklıktır? Yardımın ölçüsü, yalnızca Avrupa’ya kaç kişinin ulaşamadığı olursa, insanın korunması ile insanın uzakta tutulması birbirine karışır.
Türkiye’deki her sığınmacı, cebinde Avrupa biletiyle bekleyen biri değildir. Bu insanların kendi hayatları, aile bağları, güvenlik kaygıları ve tercihleri vardır. Türkiye’yi savunurken, O insanları Avrupa’yı korkutacak bir kalabalık gibi göstermeyi de doğru bulmam. İtirazım, insanları pazarlık konusu yapan siyasi düzene yöneliktir.
Gerçek yük paylaşımı, güvenli yasal yolları, ihtiyaç sahibi insanların yeniden yerleştirilmesini, ev sahibi toplumlara öngörülebilir desteği ve gönüllü, güvenli geri dönüşü birlikte konuşmayı gerektirir. Türkiye’nin yıllarca ağır yük taşıdığı kabul edilmeden kurulacak bir ortaklık, sürekli yeni öfke üretir.
Libya için de aynı şeyi söylüyorum. Denizde ölen insanlar yalnızca yeni bir güvenlik tedbirinin gerekçesi yapılmamalıdır. Kaçakçılarla mücadele edilirken, korunma ihtiyacı olanların önüne bütün kapılar kapatılırsa, onları yeniden tehlikeli yollara iten düzen de yerinde kalır.
AVRUPA’YA SON SÖZÜM
Ben, Hollanda’da yaşayan, Türkiye ile Avrupa arasındaki ilişkilere yıllardır bakan bir gazeteciyim. Avrupa’nın insan hakları iddiasını ciddiye aldığım için, bugün bu kadar öfkeliyim. Kâğıda yazılan değerlerin, denizdeki bir çocuğun hayatı karşısında da geçerli olmasını istiyorum.
Yunanistan’a soruyorum: Türkiye–Libya anlaşmasını insanların ölümüyle ilişkilendirirken, Midilli’de denize bırakılan insanların görüntülerine ne diyorsunuz?
Pylos’ta yüzlerce insanın neden kurtarılamadığını, kendi ombudsmanınızın tespitlerini, yargı önüne taşınan suçlamaları hangi samimiyetle açıklıyorsunuz?
Brüksel’e soruyorum: Türkiye’nin katkısını raporlarınıza yazıp, siyasi tartışmada neden bu kadar kolay unutturuyorsunuz?
Birliğinizin sınırlarında yaşanan ihlallere karşı, başka ülkelere yönelttiğiniz sertliğin ne kadarını gösterebiliyorsunuz?
Türkiye’ye teşekkür etmek, Ankara’nın her politikasını onaylamak değildir. Yunanistan’daki ihlalleri eleştirmek de, Yunan halkını suçlamak değildir. Benim sözüm, sorumluluk taşıyan yönetimlere ve çifte standardı alışkanlığa dönüştüren siyaset anlayışınadır.
Milyonlarca insanın yükünü taşıyan bir ülkeyi, kendi rahatınızın arka bahçesi gibi göremezsiniz. Sonra, yeni bir kriz çıktığında, o ülkenin adını ölüm haberlerinin yanına koyup, kendinizi temize çıkaramazsınız.
Önce denize bırakılan çocuklara bakın. Sonra, yıllarca Türkiye’de okul bulan, tedavi gören, hayata tutunan insanları düşünün. Gönderdiğiniz paranın yanına, üstlenmediğiniz sorumluluğu da yazın.
Ve biraz utanın.
